متل مار اسپید و مار شه (بخش دوم)

متل از آقای رامین طهماسبی راکی

 وزیرم اوید و بنگ کرد ترکه مار(49 ) پیسه پلنگین ( 50 ) بگوین بیا کارس دارم . ترکه مار دونید و اوید گود : در خذمتم . وزیر حال حکایته سیس تهریف کرد و  بس گود : بینی بت اگم دست ز پا خطا نکنی . بو بکش و پیان بجور و صحو پیش ز ظهر مندیرتم ( 51 ) . ترکه مار رهد صحرا و خو  بو کشی تا بو شکالبون وید به نفتس ( 52 ) و بعد فیچست ( 53 ) به هوا و خوسه رسوند به حونه شکالبون . دم حونه پیا خوسه به شباهت یه گژدین زرد درورد و رهد من گیوه پیا . شو گوش اداد که زنه پیا هی بس اگود عیو نداره ، خدا خوس ادونه تو دستایی ای کار نکردی ، اما ای تک و تهریفا سی شکالبون فاده (54 ) نداشت و پیا ز ناراحتی شوم نخرد و رهد یه گوشه و هی زی وا مزگ ( 55 ) و به خوس نرفین ( 56 )  اکرد . آخر شو هم  دم ِ ری ( 57 )  وست همچو و خوسید.
     گژدین که فهمست ( 58 )  پیا دستایی ای کار نکرده و خیله پشیوونه ( 59 ) ، پیش ز یوکه ( 60 ) افتو بزنه یواش ز منه گیوه شکالبون زی بدر و رهد خوسه به شباهت یه آهی درورد و واستاد تا صحو وابید . دم سبق ( 61 ) که پیا ز خوو  بیار آبید و تیس ( 62 ) وست به آهی ، نهاد بدینس که بگرس . آهی هم هی بازی درورد ( 63 ) و یواش یواش پیانه کشوند به دین خوس و یهو رهد من یه اشکفت ( 64 ) . پیا هم گوهد خاو دیه من اشکفت اگرومس (65 ) و چلنید ( 66 ) من اشکفت . هی رهد ز دین آهی  که وست من  یه  چه  و ز حال رهد ( 67 )  . آهی خوسه به شباهت اولیس که یه ترکه مار پیسه پلنگی بید درورد و رهد تی وزیر و بس گود : ای وزیر پیا دوشو ز ناراحتی  داشت امرد ، مو تی خم گودم پیا ز خوو نیوریسته ( 68 ) و من خوو امیره  ، مو هم به یه تفیلی ( 69 ) اوردومس (70 )  و حالا من چه منجا اشکفته . وزیر اوید ز اول تا آخر حکایت سی پادرشا تهریف کرد . پادرشا گود : برین بیارینس من کاخ تا بیام تیس . پیا وخته به هوش اوید دید سر یه تخت طلا دراز کرده و دوروباس (71 ) پر ماره . اول زهلهس رهد ( 72 ) اما یه دفه پادرشا مارا  اوید و گود : شکالبون نترس ، خوش اویدی . مو پادرشا مارونم  و بوو هم تیله مار اسپیدم که تو دوش  دینس چینیدی . پیا شکالبون با اشنیدن ای حرف جا خرد و گود : ای پادرشا خدا خوس ادونه که مو اخاستم به دهدرت کمک بکنم که تیرم به خطا رهد ، حالا جون مو من دست تونه ، هر کاری که دلت اخا به سرم بیار . راستی ایسا ترین به زون ایما حرف بزنین ؟
     پادرشا گود :  هره به زون ایسا و همه حیوونا تریم حرف بزنیم . تو نیخا  هیچی بگویی  مو ز خوت بهتر ادونم که تو چه کردیه . حالا اول او  مار که دهدرمه اذیت کرد نشونم بده  و بگو چه دلت اخا بت بدم .
     پیا وریستاد با پادرشا مارا رهدن من ایوون کاخ واستادن و پادرشا دستور داد تموم مارا بیان ز جلوسون رد آبون . پادرشا به شکالبون گود : وقتی مار کذایی اوید یه تی به مو بجمن ( 73 ) . اول دسته تیله مارا ( 74 ) اویدن ، بعدسون دسته مارا  پلنگی ( 75 )، مارا چوغایی ( 76 ) ، مارا  شه ( 77 ) ، قمچی مارا ( 78 ) ، هفینا ( 79 ) اویدن و رد آبیدن . پادرشا گود : خوری نید ؟ پیا گود : نه . پادرشا  قارنید : خلاص آبیدن ؟ وزیر گود : بقربونت دسته مارای کافر(80 ) نویدنه و حالا ایان . ز دیر مارا کافر اویدن پیا دید یه مار لیش (81) اینی ( 82 )  لا مارا اگروسه و هی خوسه لا مارا قایوم اکنه . شکالبون تی جمنید به پادرشا که همونه . پادرشا گود : خوسه ؟ شکالبون گود : ها خوسه . پادرشا بنگ کرد : او مار فلون فلون کردنه بگرین و بورین گند گندس ( 83 ) بکنین تا باقی مارا یاد بگرن هر که زور داره نوا باقینه اذیت بکنه .
     پادرشا و شکالبون ورگشتن من کاخ : پادرشا به پیا گود : خاو حالا بگو بنم اخای چنو ( 84 )  پیل و طلا بت بدم که ز مال دوینا ( 85 ) به نیاز آبوی . شکالبون گود : نه مو هیچ پیل و طلا نیخام یه منجز ( 86 ) بکن که مو زون همه حیونانه بفهم . پادرشا گود : ای پیا ایکار خو نید ، سی خوت دردسر راست نکن ، زندییت تهل ( 87 ) نکن . پیا گود : حاشا مو غیرا همی کاره زت اخام ، ایر نیخای یا نتری هم مو اروم و هیچی نیخام . پادرشا گود : خیله خوو اما ایکار یه سِر مگوه ایر به یکی گودی بال هوا جونت ازنه بدر ( 88 ) . شکالبون گود : خیالت راحت بو به هیشکی ( 89 ) نیگم . پادرشا به وزیر گود : اول پیانه پرپین (90 )  بکنین بعدس دو تک ( 91 ) جوشندنی (92)  من دهون شکالبون بتکنین ( 93 ) . وزریرم پیان برد و حساوی ( 94 ) زس پذیرایی کرد و پرپینس کرد و دست آخرم دو تک جوشندنی تکنید من دوهون شکالبون . پسین پیا وریستاد و خدافظی کرد و رهد . شکالبون همی طور که داشت ارهد رسید به یه گله گوسند . دید دیندا  گله  یه کووه ( 95 ) لر ( 96 ) و مردنی یواش یواش اره به ره  سی ( 97 ) گله هم هی بس اقرمنید که گله رهد دی تنده با  . کووه هم به زون خوس هی اگود : حالا که مریضم اما هرکه  منه دو سه سال زفت ( 98 ) بکنه و غله خو  بم بده  مو وختی یه میش گهپ آبیدم صاحاو ( 99 ) صتا ( 100 ) میشس اکنم . ( پایان بخش دوم )
ادامه دارد
پی نوشت :
49 – ترکه مار : مار باریک و دراز / 50 – پیسه پلنگی : خال خالی ، سیاه و سفید / 51 - مندیر : چشم به راه ، منتظر / 52 – نفتس : دماغش ، دماغ او / 53 – فیچست : از جا پریدن ، جهیدن / 54 –  فاده : فایده ، سود / 55 - زی وا مزگ : بر سر زدن و گریه و زاری کردن / 56 – نرفین : نفرین / 57 – دم ری : دمر ، روی سینه و شکم دراز کشیدن / 58 – فهمست : متوجه شد ، دریافت / 59 – پشیوونه : پشیمان است / 60 – یوکه : اینکه /61– دم سبق : صبح زود / 62 – تیس : چشمش ، او را دید / 63 – بازی درورد : شیطنت کردن / 64 – اشکفت : غار ، شکاف داخل کوه / 65 – اگرومس : او را خواهم گرفت / 66 – چلنید : هجوم برد ، حمله کرد / 67 -  ز حال رهد : بیهوش شد / 68 – نیوریسته : بیدار نمی شود ، از شدت ناراحتی خواهد مرد / 69 – تفیلی : شگرد ، حیله / 70 – اوردومس : آوردمش / 71 – دوروباس  : دور و برش ، اطرافش / 72 – زهلهس رهد : زهره اش ترکید ، ترسید / 73 – تی به مو بجمن : با چشم به من اشاره کن ، آن مار را به من نشان بده / 74 – تیله مارا : بچه مارها / 75 – مار پلنگی : ماری که پوستی شبیه پوست پلنگ داشته باشد  / 76 – مار چوغایی : ماری پوستی شیبه نقش چوغا داشته باشد / 77 – مار شه : مار سیاه رنگ / 78 – قمچی مار : نوعی مار شبیه شلاق و خطرناک است / 79 – هفینا : افعی ها ، هفین : افعی / 80 – مار کافر : مار مهاجم و بسیار خطرناک / 81 – لیش : زشت / 82 – اینی : در حال / 83 – گند گند : قطعه قطعه کردن ، زجر دادن و کشتن / 84 – چنو : آنقدر / 85 – دوینا : دنیا / 86 – منجز : معجزه / 87 – تهل : تلخ / 88 - بال هوا جونت ازنه بدر : فورا ً خواهی مرد ، بلافاصله می میری  / 89 – هیشکی : هیچ کس / 90 – پرپین : مصون کردن فرد در برابر نیش مار و عقرب و چشم زخم  / 91 – تک : قطره / 92 – چوشندنی : داروی جوشانده / 93 – بتکنین : بچکانید ، قطره چکانیدن / 94 – حساوی : حسابی ، به خوبی / 95 – کووه : بره ی کوچک / 96 – لر : لاغر / 97 – سی : سگ / 98-  زفت : نگهداری ، مراقبت / 99 – صاحاو : صاحب ، مالک / 100 – صتا : صد تا ، صد رأس
/ 4 نظر / 5 بازدید
کیان

درود بر شما .از پشتکار شما در تهیه این گونه مطالب به نوبه خود سپاسگزارم و از این که با این متل ها ما را با کلمات قدیمی که بعضی از آنها کمتر استفاده میشوند آشنا میکنید سپاس فراوان دارم. ولی در مورد کلمه پادشاه بنده کلمه پادرشا را در بختیاری نشنیده ام لطفا در این مورد توضیح دهید.

عالی محمودی

دوست عزیز آقای کیان، خدمت شما عزیزان به ویژه شما جوانان عرض کنم که قدرت و شیوایی و وسعت زبان بختیاری بیش از آن است که من و شما تصور می کنیم و متأسفانه آن را دست کم می گیریم و کم از آن استفاده می کنیم.به هرچه و هرکه دو.ست دارید گفتن به این زبان چیزی از شما-شمای نوعی- کم نمی کند ولی چیزها بر شما می افزاید.عزیز من اصل واژه ی پادشاه در گذشته های دور "پاتخشا" بوده که قواعد زبان بختیاری تلفظ بعدی آن یعنی پادشاه را به راحتی تلفظ نمی توانستند بکنند چون دو صامت /د/ و /ش/ را در کنار هم و بدون واسطه ی مصوت آمده است.پس برای راحتی تلفظ دو واج یکی مصوت کوتاه (ِ) و دوم /ر/ را افزودند.می توان دیگر واژه ها را مثال آورد: چرا سِن را سند می گوییم؟ چرا کمد را کُمُن می گوییم؟ به هرحال هر زبان قالب هایی دارد که مردمانش در آن قالب ها بهتر و راحت تر می گویند و می شنوند.

رامین طهماسبی راکی

از محضر استاد بزرگوار و فرهیخته جناب آقای ظهراب مددی که تقبل زحمت نمودند و با قبول تقاضای این جانب با توضیحات کامل و ارائه طریق نوآموزانی همچون بنده را مستفیض فرمودند ، کمال تشکر را دارم .تندرستی ، شادکامی و بهروزی ایشان را از درگاه پروردگار متعال خواستارم .جناب کیان از حسن توجه و لطف جناب عالی سپاسگزارم.

مهران

با سلامو تشکر . داستان خوبی است این داستان چند قسمت دیگر دارد