پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

راست کردن دندلوش و تهده کردن پا...

... گودرز گد ایسا بهلین مو وریسته ابندم به دار سی دندولوش! رهد سر دار و یه سر وریسته بست بس و اوید به لم و رهد سر دار کلیس تا سر دیه وریسته بونده که پاس لرک خرد و وست به لم و چرشتس وریستاد. پا نی زدید و هی اگد که پام اشکسته و ...

ز مال اویدن و کردنس به کول بردنس تی کا شامیر تا بنیهره بس. کاشامیر تا نیشت بس گد: گمونم که پاس اشکسته بووه! جلدی به زینس گد: دهدر یه دیچی اًَو بنه سر چاله گرم وابووه...
کاشامیر پا گودرزه هوار وا اَو گرم ولایید و هی وا انگستا زور ایورد به جا جا پاس تا به 


یه جا که رسید چرشت گودرز وریستاد و فهمست ز هم چو اشکسته؛ بالا دوون جانه وا دو دست یه غا خل و چیت کرد و نیششت به بوو گودرز و گد: ز منه باریکی پا بهرسته! وا تهدس بکنم. به بووس گد: رو دو سی تا قاو نی و یه نصم پشم بره و یه غل نمدی و یه سر پره تال رشتنه می و پشم بیار! 
بوو گودرز همه نه اورد جلا قاو نی! کاشامیر پیل نیشت بس و گد: په کونی قاو نیت؟ بوو گودرز گد: کا شامیر نی نداشتیم! کا شامیر گد: قاو نی نداشتی، چیته هم نداری؟ په بره و بیلته کجه اواداری؟ بوو گودرز گد: چیته داریم ای سوو ارم و ایرام سیت هیچ به ویرم نبید که ز نی چیته هم ابووه! دونید سی هوس و چن تا نی چیته کند و اورد...
کا شامیر هَش نُه تا ز نی چیته هانه به هندا پا گودرز برید و منه هر یکی ز دو سرس یه کنه(برش) کند سی گیر تالا. پشمانه داد به زنگل و گد خوو به گیشگنن سون؛ نمک(نوک) رهد منه اَو گرم و پا گودرزه خوو ششت و دیندا هشکس کرد و پشمانه پهن کرد سر پاس ز دوون تا بالا! نی چیته هانه هم جور بفت چیته به یک تنید و آوید جور یه چیته کوچیر. نمدینه هم به هندا پاس برید و سر پشما پیجنیدس و نی چیته هانه نهاد سرس و وا تالا سفت بست. چار تال به نی چیته ها بید و هی آروم آروم سفت سون اکرد تا خوو تنگ اَوید به پاس. اسو به بووس گد: ایر تا دمونی دیه دیدی که انگستا پاس شه(سیاه) اویدن بیارس تا تالاسه یه غا شل بکنم که رگا پاس هشک نوابوون ...
یه ماه نگدشت که دیدم دووارته گودرز سر داره و سر وریسته ابنده سی دندلوش...
با سپاس از برگردان شایسته ی از جناب شهرام نصیر:
بُوین = باشید
وریس (وریست) verees = ریسمان؛ رشته؛ طناب
دار daar = درخت؛ چوب؛ چوب بست؛ داربست
دندولوش dendoloosh = تاب = هردوشگله hardooshgele
پاس = پایش
کلیس kelis= کناری اش؛ بغلی اش
لرک خرد lerak khard = سُرید
وَست vast = افتاد
به لم be lam = به پایین
چرشتس ورستاد chereshtes veristaad= فغانش برآمد
بنیهره beniaare = بنگرد؛ از مصدر نیرستن = نگریستن
نیشت niasht = نگریست؛ نگاه کرد؛ گذشته ی نیرستن
دیچی deechi = دیگول deegool = دیگچه
چاله chaala = اجاق
ولایید wellaeid = مالاند
چرشت cherresht = جیغ؛ فغان
دُوون dowoon = زیر؛ پایین
غا ghaa = خا = کم؛ اندک
خل و پیت khal o pit = کج و پیچ
بُهرسته bohreste = اسم مصدر بهرستن = بریده (است)
تهدس tahdes = تخته اش => تهده = تخته = چوب شکسته بندی
قاو نی = خیزران؟
نِصم = نصف؟
سر پره sar parreh = کلاف کوچک رشته ی پشمی یا مویین که با چرخک (پره = دوک دستی) ریسند.
تال tall = نخ؛ رشته ی نازک
رشتن reshten = رشته؛ ریسه
جلا (احتمالن اشتباه تایپی الا) = مگر
پیل pihl = چپکی (پیل نیشت = نگاه چپ انداخت)
نی چیته = نی نازک؛ نی بوریا
بره بیل bareh bial =بره و بزغاله
ویر weer = یاد
هندا henda = اندازه؛ حد
گیشگنیدن gishginiden = پنبه (پشم) کردن؛ از هم گسیختن رشته 
دیندا deendaa = سپس؛ بعد
هشک hoshk = خشک

(ستین بختیاری)

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٠:۳۱ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ٦ آذر ۱۳٩۳
Comments نظرات () لینک دائم