پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

کلا و ریا ( کلاغ و روباه)

متل کلا[1] و ریا(رووا)[2]

ز قدیم کلا و رووا وا یک سر ناسازگاری داشتن و دشمنی اکردن. تا رووا ارهد به شکال[3]تا یه مُشک[4] یا تیله[5] بنگشت[6] و یا یه مرغ و خروسی بگره و شکال بکنه و بخوره، کلا قار قار اِکرد و مال خوردار اِبید و مردم، سیله[1] هشت[7] ادادن ز دینس و رووا هم دست و دل نامید و اشکم گسنه[8] اجست و ارهد.رروا هم سی تلافی ارهد پا درختی که چال[1] تیلون کلا سرس بید و اورچرد[2] بس که بروه واروه[3] و تیلونه کلانه بخوره. کلا فرگ[4] اکرد که کلا تره بیاهه بالا درخت و تیلونسه بخوره. تا کلا رووانه ادید که اخواست ورچره به درخت، فر[5] اداد به هوا و قار قارنه انهاد و بال بال ازدید و کلایل دیه نه واخور اکرد همه جم ابیدن دور رووا و وا نُک زیدن به سر و تیاس و رووا هم دینسه[6] انهاد وا کولس[7] و اجست و ارهد. رووا که نترست بروه بالا درخت اما اخواست که کلانه بترسونه که دست ز سرس ورداره تا به شکالس برسه و ز گسنه ای نمیره.

     کار کلا و رووا هیم یو آویده بید که هی سی یکی دیه دردسر راست اکردن و به یک زهشت[8] نی دادن. دو تا سوو ز دشمنی و ناسازگاری که سی یکی دیه راست اکردن عاجز آویدن بی.

     یه روز رووا به کلا گد: ای کلا خورچین بد عاقوت[9]، بیو دست ز ای کارات وردار بیل[10] مو بکارم برسم و یه قیت و ذاتی بخورم تا ز گسنه ای نمیرم!

     کلا گد: مو تا تونه ابینم دلم الرسه[11]؛ تو سیچه هی اخوی به درخت چال تیلونوم به ورچری و بیای و بخوریسون؟ مو هم نیلم او خش[12] ز گلیت[13] به لم[14] نیروه[15]!

    رووا گد: بیو وا یک دست دوستی بدیم، مو دیه کاری وا تیلونه تو ندارم و تو هم دیه دیر مجال قار قار نکُن سیل(سگ های) ماله ز دینم نکَن تا یه چی شکال بکنم و بخورم.

     کلا هم که نی خواست که دیه دلس ز ترس بلرسه و و تیلوونس دِرِست و دروا بمهنن[16] قوول کرد که دیه ز هو به بهد وا یک دوست و رفیق بوون. قرار اوید که سی دوستی سون مهمونی بدن. رووا گد اول مو مهمونی ادم، کلا هم قوول کرد.

     کلا اوید به مهمونی رووا. رووا ز بدجنسی رهد یه شولوا دوویی[17] راست کرد و رهدس سر یه تهد برد[18] هلیکی[19] و به کلا گد بفرما بخور. کلا هی نُک ازید سر برد و هلیک و صاف و هیچی به نکس نی خرد، نکس تا اخرد سر برد یه صدا تقشتی[20] اداد و به درد ایوید. کلا که نکس درد اکرد و هیچی به هلقس[21] نرسیده بید و گسنه مند بی، ز نشخه[22] رووا خوردار اوید هیچی نگد و تهنا به خردن رووا سیل اکرد.

     رووا هم که شولوانه رهد بی سر تهد برد، زونسه دراورد و شولوانه ز سر برد الست[23] و راحت اخرد. رووا همه شولوانه خرد و لواسه[24] لست و پوزسه ورسایید به دستاس و به کلا گد: مهمونی خوو بید؟ شولوا خوش تم[25] بید؟ کلا که اخواست رووانه خیال خوم[26] بکنه گد: هری مهمونی خووی بید و شولواتم خوش تم بید. تو هم صوه بیو مهمون مونی.

    کلا هم به تلافی رهد گندم برشت تا رووا اوید، گندم برشته هانه رهد منه یه دغز[27]برد[28] و بس گد: تاته[29] رووا بفرما. رووا هر چه که خواست پوزسه بکنه منه دغز برد نترست[30]، زونسه هم هر چه دراز کرد به گندم برشته ها نرسید و دست دل نامید جور کلا و وشولوا، نشست و سیل خردن کلا کرد.

    کلا نکسه افشناد[31] منه دغز و  گندم برشته هانه زه منجا[32] دغز ادرورد و اخرد. وختی همه گندم برشته هانه خرد به رووا گد: رووا مهمونی خوو بید؟ تم گندم برشته ها خو بید؟

   رووا که وا همه زرنگیس ز کلا ری دست خرد بید، گد: هری هم طور که شولوا دوو سی تو خوو بید گندم برشته هم سی مو خوو بید. ای کلا دوستی مو و تو به یک نیاهه، ز قدیم گدنه که:

 کلا ریا، به یک نیا

ز هم سو هر کی که بهر یکی دیه نه اخرد بس اگدن کلا ریاس نکن و مند که مند که مند...

هونون که متل اگدن به دینداس یونه اگدن: متل مو راست بید، پر دهونم ماست بید

 


- کلاغ[1]

[2] - روباه

- شکار[3]

- موش[4]

- جوجه[5]

- گنجشک[6]

-7-  راندن سگ به طرف کسی، تحریک سگ برای گرفتن کسی یا چیزی.

- گرسنگی[8]

 

     

 

 


- لانه[1]

- خزیدن و بالا رفتن از جایی[2]

- بالا[3]

- فکر[4]

- بال زدن، پرواز کردن[5]

- دمش را[6]

- پشتش[7]

- آسایش، راحتی[8]

عاقبت، سرانجام[9]

- بگذار[10]

- می لرزد[11]

-آب خوش[12]

-گلویت[13]

- پایین[14]

- نمی رود[15]

- بمانند[16]

- شوربا دوغ[17]

-تخته سنگ[18]

- صاف و صیقلی[19]

- تقه، صدایبر خورد دو جسم سخت بر هم[20]

- حلقش[21]

- نقشه[22]

- می لیسید[23]

- لبهایش[24]

-مزه، طعم[25]

- خیال خام، در فکر خام خود نگه دارد[26]

- شکاف[27]

- سنگ[28]

- پیر[29]

-نتوانست[30]

- می فرستاد[31]

- وسط، میان[32]

 



[1] - سگ ها

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:۱۱ ‎ب.ظ ; شنبه ۱٧ خرداد ۱۳٩۳
Comments نظرات () لینک دائم