پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

روشنگری در باره ی دا ز منه مال بنگ ...

...دا زمنه مال بنگ دهدرس اکرد: هی تیردار زیده زیتر هیوه هانه بیار هویرم ترش اوید!...

رهدم مال و به دا دهدر گدم: تیر نون پزینه اگوی؟ پیل بم نیشت و گد:اخوی بگوم تیردار تونه هم بزنا؟ گدم: په تیر داره اگوی؟ دووارته گد: ای ستین ور دار روای! بیلم؛ رو پی کارت! ...

ایسا دونین الا نرفین دایل که اگدن تیر دار زنات انکه چه؟

 برگردان به پارسی برای دوستانی که در خواست نموده بودند:

 مادر از میان مال( مجموعه ی خانه های چادر نشین) دختر را صدا می کرد: ای تیردار 

 


زده(تیردار تو را بزند)، زودتر هیزم ها را بیاور؛ خمیرم ترش شد!...

به مال رفتم و به مادر دختر گفتم: تیر نان پزی(تیر چوبی برای پهن کردن نان فتیر، وردنه) را می گویی؟ چپ چپ نگاهم کرد و گفت: می خواهی که بگویم تیردار تو را هم بزند؟ گفتم: پس تیر دار(درخت) را می گویی؟ گفت: ای ستین! بر دار بروی! بگذارم(راحنک بگذار)؛ برو دنبال(پی) کارت!

شما می دانید الله نفرینی که مادران می گفتند«تیردار بزندت» یعنی چه؟

 

و روشنگری جستار:

انگیزه از گذاشتن پست تهنا بررسی نفرین ها در بختیاری نبود که روشنگری ریشه ی آن در پیشینه مردم کهن بختیاری در ایران باستان بوده و هست. ماندگاری واژگان «تیردار» یا «تیرکماندار»(تیرکوون دار،تیرکموندار) در گویش مردم بختیاری نشان از پیشینه ی باستانی تبار بختیاری در ایران کهن و باستان  و پاسداشت مردم از این واژه های ریشه دار است. در زمان های پیش و زودتر از پیدایش تفنگ(اسلحه ی گرم)، ابزار شکار و جنگ شکارچیان و جنگاوران، تیر و کمان بود. تنها شکارگران و جنگاوران زبردست و نیرومند می توانستند زه کمان را به خوبی بکشند و نشانه را بزنند. تیر کماندار به خطا نمی رفت و تیر خورده نیز جان سالم از تیر کماندار بدر نمی برد. از این رو این دسته از شکارچیان و جنگاوران در نشانه روی و زه کشی کمان در میان مردم نام ورمی شدند و آور می شدند و همواره پشتیبان ستم دیدگان بودند و مردم ناتوان به آنان پناه می آوردند. زمانی که ناتوانی مورد ستم قرار می گرفت، نام جنگاوری(تیردار، کماندار) را به انتقام گیری بر زبان می آوردند. چنین بود که مادرانی که از دست فرزندان خود به تنگ می آمد، او از به تیر کماندار می ترساند و ...

کمان و کماندار و تیردار یکی از نشانه ها و رد پای فرهنگ و پیشینه ی بختیاری در باستان است... 

setin bakhtyari

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٢۳ ‎ق.ظ ; جمعه ۱٢ اردیبهشت ۱۳٩۳
Comments نظرات () لینک دائم