پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

گندم موری(GANDOM MOORI)

گندم موری دانه ای است گرد و خوشمز به ریخت و گونه ی دانه ی ماش که کمی بزرگتر از آن است و گردی آن مانند ماش نیز یکنواخت و هموار نیست. این دانه، چرب و بسیار خوشمزه و نیروزا و نیروبخش است. دانه ی گندم موری از گیاهی به نام «پشمینه» فراورده و برآمده می گردد.
  پشمینه یا پشمین، گیاهی است

بوته ای که در سرزمین گرمسیری و سردسیری بختیاری به فراوانی یافت می شود. پشمینه دارای بوته ای کوتاه با برگ هایی سبز و تخم مرغی که بر روی آن پرزهای پشم مانند فراوانی رویش کرده است؛ از این رو مردم بختیاری به این گیاه، پشمی، پشمین و پشمینه می گویند. پشمینه گونه ای چند دارد که بهترین آن که دارای دانه های ارزشمند و نیروبخش است، گونه ی گرمسیری آن است که بیشتر در کوهپایه های جنوبی زاگرس و در پیرامون و کرانه های دشت خوزستان رویش دارد. از این دانه ی ارزشمند برای کسانی که لاغر و رنجور و ناتوان هستند بهره گرفته می شود. آمیخته ی آن در چرز(آجیل) بختیاری به آن مزه و ارزش ویژه ای نیز می بخشد.

گیاه پشمینه دانه ی فراوانی فراورده و برآورده نمی کند و اندازه و مایه ی کمی دارد. خوشمزگی،ارزش خوراکی و نیروزایی پشمینه، تارپایان(حشرات) را به خود کشاند که مور دانه برچین و آینده نگر و انبارگر، در بالاترین آنها جای دارد. گروه کارگر پرکار مورچگان، در تابستان و نیمه ی پاییز هر سال، برای اندوختن و انباشتن خوراک و توشه ی زمستانی به گردآوری دانه های پشمینه روی می آورند. نخست به گردآوری دانه ی پشمینه دست بکار می شوند و چنانچه به اندازه ی توشه ی زمستانی نباشد، به سوی دانه های دیگر گیاهی می روند. هوشمندی و زیرکی مورچگان، در لانه های زیرزمینی آنها نمود می کند که دانه های گوناگون در بخش های جداگانه لانه انبار می شود و این کار انگیزه ای است که دانه های گوناگون در هم آمیخته نشوند.
گردآوری دانه های پشمینه به دست مورها(مورچه ها)، این دانه را به نام آنها پرآوازه و نامی کرد و پس از آن به نام های «گندم موری»، «دون موری»، «تخم موری(گند موری)»، «هاگ موری» و...در میان مردم نامیده شد.
گردآوری دانه های خوشمزه و نیروبخش پشمینه با نگرش به کمی دانه و سختی گرد آوری و برداشت آن، مردم را واداشت تا به جستجوی لانه های مورچگان رفته و با ویران نمودن آن به برداشت به آسانی و بدون دردسر، به دانه های انباشت شده ی بسیار مورچگان دست یابند و به درستی که با این کار به توشه ی زمستانی هزاران مورچه دستبرد زده و سزای (حق) آنان را نادیده گرفته و اگرچه اندازه ای کم را هم برایشان بجا نمی گذاشتند(نمی گذارند)؛ که این بیش خواهی، آسوده جویی و تن آسایی انسان را نشان می دهد...

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٥:۳۱ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٤ دی ۱۳٩۱
Comments نظرات () لینک دائم