پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

گر زنون( گر زنوو) ger zanoon آیینی فرهنگی در بختیاری

«گر» ریشه و کوتاه شده ی گیر است که در پارسی به چم ایستادن، بازماندن از رفتن، جلوگیری از کار، نگهداشتن و ... است. گر در گویش بختیاری کاربرد گوناگون مانند ایستادن، توان، نشانه و ... دارد، مانند: گر زید = ایستاد. گر زونی= توان ایستان، پشتیبان. گر نهادن کد دهدر ...= نشانه(نامزدی) بر دختر نهادن.

«زنان» از«زن» زننده +«ان» نشانه ی گرد آمده و گروه است که در زبان گفتاری


مردمی(محاوره) پارسی «زنون» گفته می شود مانند: سینه زنان، سینه زنون. پارو زنان، پارو زنون و ...  در گویش بختیاری نیز سان واژه های گوناگون«زنان، چگونگی زدن» را  چنین خوانده می شود، مانند: گر زنون، سر زنون و ...

«گرزنون» آیینی فرهنگی است که در زمان گذشته به گونه ی همه گیر در تبار بختیاری انجام می گرفت ولی امروزه این روش کهن تنها در میان روستاییان و کوچندگان پیاده می شود.

روش و آیین گرزنون یکی از رده و گام های جشن عروسی در بختیاری است. پس از جشن و رده های آن، هنگامی که عروس (بهیگ) را به نزدیکی خانه ی(در خانه) داماد رسید، آرام و خاموش گر می زند(می ایستد) و در این هنگام شرکت کنندگان در جشن که از این آیین باستانی در تبار خویش آگاه بودند، با آوای بلند و دلنشین خواسته ی بهیگ(عروس) را آشکار می نمودند. گر زدن عروس به چم درخواست پیشکشی از سوی خانواده ی داماد بود که پس از آن پدر داماد و یا در نبود پدر، برادر بزرگتر یا عمو، با آواز بلند اسب، گاو، گوسفندانی را با نشان آشکار بر زبان می آورد که گواه دارندگی عروس بر آن مردم شرکت کننده در جشن بودند. برخی پیشکش گرزنون در بختیاری پول دانسته اند که درسست نیست زیرا پول هزینه می شد و از میان می رفت ولی عروس از اسب برای سوار شدن  در کوچراه و از گاو و گوسفند برای شیر و فراورده های آنها بهره گیری می شد. گاه پیش می آمد که کسان بهیگ که او را تا خانه ی داماد همراهی می کردند با بستگان داماد بر سر پیشکشی به چانه زنی می پرداختند که با پا در میانی ریش سفیدان به سازش می انجامید.

شایان نگرش نی باشد که بیشتر حیوانات پیشکشی به بهیگ از جنس ماده بود و با انگیزه زایش و و افزایش شمار و بهره گیری از فراورده های آنها انجام می گرفت. هنگامی که بهیگ گر می زد و خاموش و بدون گفتار می ایستاد، پدر داماد با آواز بلند می گفت: مادیان کهر، گاو زرد پیشانی سفید(گا زرد چال) و ...  

در خور نگرش است که تا اوایل دهه 50 شمسی، آیین و ستور بود که داماد پروانه(اجازه) نداشت که در هنگام زناشویی(عروسی) در جشن شرکت کند و همراه عروس باشد. او بایستی در خانه ی خود چشم به راه همسر خود بماند. بنابراین هنگام گرزنون بهیگ(عروس) داماد همراه وی نبود و تنها کسان او تا خانه ی داماد همراهیش می نمودند.   

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:۱٩ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٥ شهریور ۱۳٩۱
Comments نظرات () لینک دائم