پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

ترمزد (termezd) و آشکارسازی(توضیح) در باره ی آن

(در این نگارش کوشش کردم که از واژگان پارسی بهره بگیرم. بی گمان بیشتر دوستان آشنایی با واژگان نوشته شده را دارند)

    بختیاری ها برای پیشبرد بهینه و آسان کارهای دامپروری و کشاورزی از نیروی


کارگران مزد بگیر بهره می بردند. برای این که ستم و زوری به نیروی کار نرود و پاداش، دستمزد و سزامندی او پایمال نشود،همواره پیمان نامه بسته می شد. به این گونه نیروهای کار، چوپان(شوو،شون)،گاوچران(گاپوو،گاپون)،نوکر و ... می گفتند.

در این پیمان نامه ها چگونگی خویشکاری(وظیفه) نیروی کار با بیان آغاز و پایان کار و چندی و اندازه دستمزد او نوشته می شد. افزون بر این، خوراک و پوشاک نیروی کار بر دوش خانه خدا«هووه خدا»(ارباب، صاحب خانه) در پیمان نامه یادآوری می شد. برای چرانندگان دام که همواره در کوه و دشت در حال گشت بودند و افزون بر دیگران گرسنه می شدند و بیشتر کفش پاره می کردند، خوراک و پوشاک او هم یادآوری می گردید؛ از این رو، در پیمان نامه خوراک و پوشاک آنها چنین نوشته می شد:

   «هر چه بخوره نون و هر چه به دره پوزار» به این گن(معنی) که: هر چه بخورد نان و هر چه پاره کند پا افزار(کفش). دستمزد نیروهای کار در زمان گذشته بیشتر کالا و دام بود و کمتر مزد کارگر به پول داده می شد. در پیمان سفارش و پافشاری می گردید که چنانچه نوکر پیش از زمان پایان خویشکاری، کار خود را رها کند، مزدی دریافت نمی کند. همه یا بیشتر دستمزد، در پایان زمان کار به نیرو داده می شد و همواره او بود که درون مایه ی(مفاد) پیمان را بر گردن می گرفت و می پذیرفت و سالار و خانه خدا(ارباب) از این کار سوا و جدا بود و این ستمی بود که بر نیروی کار روا داشته می شد.

   به پیمان نامه هایی که برای نوکر گیری نوشته می شد، «سرخط» می گفتند. امروزه هم این واژع بکار گرفته می شود، نه برای کار که برای جلوه مهرورزی یا سر سپردگی! اینک هنوز واژ] ی سرخط در میان مردم برای نشان دادن مهرورزی، بندگی و سرسپردگی در برابر دیگران بکار می رود و چنین می گویند: «هنوز سرخط را پاره نکرده ام...»

   سخن کوتاه این که هر گاه نوکری(نیروی کاری) پیش از پایان پیمان خویشکاری، کار خود را رها می کرد، برابر گردن گیری درون مایه ی پیمان نامه، دستمزد خود را از دست می داد و مزدش سوخته و نابود می گردید و خانه خدا چیزی به او نمی داد. مردم بختیاری به کارگر سست کار و تنبل و سهل انگار که کار خود را نیمه کاره رها کرده باشد همواره بی مزد و سوخته مزد ناکارآمدباشد، ترمزد می گویند.  

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٥٢ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢۸ تیر ۱۳٩۱
Comments نظرات () لینک دائم