پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

کور KAVOR

کور  kavor

کور ابزار دست ساخته ی مردم بختیاری است که کاربرد چند منظوره دارد. مردم در گذشته از این وسیله استفاده های گوناگونی می کردند. در اصل کور را برای جلوگیری از شیرخوردن بزغاله ها ساختند؛ نگهداری بزغاله به جهت بازیگوشی و جست و خیز زیاد 

 

 

بسیار مشکل است و نگهداشت او در کنار مادر(بز) نیز موجب می شود تا شیر مادر را به خورد و دامدار از داشتن شیر بز محروم شود.

   بنابراین برای این که هم بزغاله را در گله ی گوسفندان نگه دارند و هم شیر را برای فراورده ها داشته باشند و در نیروی انسانی نیز صرفه جویی کنند، وسیله ای را ابداع کردند که با تعبیه آن در دهان بزغاله، ضمن خوردن علف و نوشیدن آب، نتواند شیر بز را بنوشد.

    کور تکه چوبی است به طول حدود 6 تا 8 سانتیمتر که دو سر آن به دو رشته مویین یا پشمین بسته شده که این ریسمان در درازای 10 سانتیمتری به هم پیوسته می شود که پس از قرار گرفتن چوب کور در دهان بزغاله، ادامه اش آن یک رشته ای می شود و به دور شاخ بزغاله پیچیده و محکم بسته می شود.

کور در انتهای دو لب دهان گوسفند قرار می گیرد و به سبب این که گوسفندان و نشخوار کنندگان بین دندان های پیش و دندان های در آسیاب بزرگ، رویش دندان ندارند و فضای خالی وجود دارد که کور در همین قسمت قرار می گیرد و مانعی برای آب و غذا خوردن دام نمی شود اما برای خوردن(نوشیدن) شیر بازدارنده است زیرا هر موجودی برای مک زدن بایستی زبان را به کام(سقف دهان بچسباند تا این عمل انجام شود که چوب کور از مک زدن پیشگیری می کند و بدین وسیله بزغاله یا بره نمی تواند شیر مادر را بخورد.

کور بیشتر برای بزغاله به جهت شاخدار بودن بکار می ر ود اما گاهی هم برای بره هایی که شاخدار هستند استفاده می شود.

مورد استفاده دوم از کور هنگامی است که مهده ی دام های نشخوار کننده به سبب خوردن علف های نجویده و خرد نشده نفخ کننده(باد کننده) مانند شبدر و یونجه متورم می شود و اگر به موقع رفع باد نشود معده ی حیوان ترکیده و هلاک می شود. کور بزرگی به تناسب دهان گوسفند بالغ یا گاو و گوساله آماده کرده و در دهان قرار می دهند تا دهان باز بماند و هوای متراکم از آن خارج شود.

مورد استفاده ی دیگری نیز از کور وجود داشت که ابزار خاصی بود برای استفاده حکام و زورمندان که به عنوان یک ابزار شکنجه آن را بکار می بردند. هر گاه حاکم و یا زورمندی قصد شکنجه و آزار کسی را داشت، کور را در دهان شخص قرار می داد و در پشت سرش محکم گره می زد. در این صورت دهان فرد باز می ماند نه توان غذا خوردن داشت و نه حرف زدن؛ حتی نمی توانست آب دهن را فرو ببرد و در آن حالت گلو خشکیده شده و بدترین آزار و شکنجه به او وارد می گردید.

رایج ترین کاربرد کور همان ابزار  پیشگیرنده از شیر خواری بزغاله و بره هاست که در موارد دیگر هر کس به نوعی در کار خود آن را اعمال کرده بود!

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٥٠ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٢۱ خرداد ۱۳٩۱
Comments نظرات () لینک دائم