پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

و

   تره مهاری گروهی و چند تایی است که دامداران بختیاری برای بزغاله ها ایجاد می کنند. برای ساختن تره از ریسمان(بند) های پشمی و پنبه ای استفاده می کنند. مردم بختیاری از ریسمان های پشمی دست بافته ی زنان مانند آوار و کرس که گردباف هستند در این موارد بهره می بردند. 


 

برای این کار ابتدا رشته بلندی را انتخاب می کردند و سپس به اندازه سر یک بزغاله شیرخوار حلقه هایی را با گره زدن به وجود می آوردند. حلقه ها را به فاصله حدود 20  سانتیمتر با گره کور به تعداد بزغاله ها می زدند.

 

     بزغاله ها جست و خیز زیاد دارند و بازیگوش هستند و به سرعت پراکنده شده و جمع آوری آنها مداران مشکل است. وقتی بزغاله ای فرار کند به سختی می توان آن را گرفت و مهار کرد و علاوه بر این با دیدن گله، برای رسیدن به مادر و نوشیدن شیر نیز قابل کنترل نیست. به همین جهت، مهار تره را برای بزغاله ها بر پا می کنند تا بتوانند کنترل و نگهداری راحت آنها را در دست داشته باشند.

 

      بزغاله دارای شاخ است و هنگامی که سر او را وارد حلقه می کنند، حلقه گره خورده پشت شاخ ها گیر می کند و بزغاله نمی تواند سر خود را از حلقه در آورد. وقتی سر بزغاله ها درون حلقه تره قرار داده شد، دو سر تره با میخ های بزرگ چوبی که در زمین فرو می کنند، نگه داشته می شود. بزغاله تا موقع آزادسازی توسط دامدار کماکان در بند تره گرفتار و اسیر باقی خواهد ماند.

 

    بیشتر موقعی بزغاله ها در حلقه تره به بند کشیده می شدند که گله برای دوشیدن شیرشان به مال آورده می شدند. در این هنگام اگر بزغاله ای بدون تره بود به هیچ عنوان قابل کنترل نبود و آنها به سرعت خود را به مادر می رساندند و شیر پستان بز را تخلیه می کردند و سهمی از شیر بز را برای دامدار باقی نمی گذاشتند. بره ها سر به راه تر و قابل کنترل هستند و به سبب نداشتن شاخ،  تره برای آنها کاربرد مناسبی نیست.

 

اگر احیاناً بزغاله چابک و پر جنب و جوشی با جست و خیز و حرکات زیاد سر از حلقه تره در می آورد و شیر مادر را می نوشید، معمولاً توسط دامدار تنبیه می شد و او را از چرای همراه با دیگر بزغاله ها محروم می کردند تا با گرسنگی دادن او را مهار کنند.

 

     تنبیه بزغاله های شیطنت کار و زرنگ، واژه تره را در فرهنگ بختیاری به صورت ضرب المثل در آورد و این مثل برای کسانی که شیطنت کار بودند و جست و خیز زیاد داشتند و با شلوغ کاری و زرنگ بازی قصد فریب و یا سوء استفاده از دیگران را داشتند بکار می رفت و خطاب به آنها می گویند:   

 

  فلانی سرس به تره نی واسته! یعنی فلانی سرش به حلقه تره نمی ایستد و اگر مرتکب خلافی شود و کار او تنبیه را برایش به دنبال خواهد داشت. سر به تره مندن و یا سر به تره واستادن  به عنوان یک هشدار در فرهنگ محلی مردم بختیاری نیز کاربرد دارد.


نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٤۳ ‎ق.ظ ; دوشنبه ٢۸ فروردین ۱۳٩۱
Comments نظرات () لینک دائم