پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

پخار عمومی هووه ها شرکت نفت و خوراکیا جور وا جور زنگل

    هووه موو به جنگیه کوت عبداله نهنگ اهواز منه هووه ها شرکت نفت بید.  هندا 4 -5 سالم داشتم؛ همه چی خوو به ویرم هد. بنگله ها دو ردیف بیدن. هر ردیف سی خوس یه پخار عمومی داشت؛ پخارا شو رو اسهدن. زنگل بیشتر بهد ظهر وا قابلمه ها ایودن سر پخار و خوراک اپهدن. پیایل یکی یه سپرتاس داشتن.


 زنگل بهد ظهروو خوراک که اپهدن هم سی شوم همه سوو بید و هم یه قا زس اورداشتن و انهادن منه سپرتاسا میریل سوو که صو بورن سرکار سی چاست سوو. پیایل کارگر بیدن ز صو که ارهدن سرکار تا پسین به هووه نی اودن، چاست سووه سر کار اخردن.

 زنگل سی چاست خوسوو و بچه یل سوو خوراک اپهدن اما کمتر ز خوراک شوم بید. وختی قابلمه هانه انهادن سر پخار، انشستن دم پخار و اگرهدن به تهریف کردن. اما یه تیسوو هی تی خوراکی سوو بید که یه وخت زنگل اشکمو نک بس نزنن. چن تا ز زنگل بیدن که لنگ بیدن و تا صحاو قابلمه تی در اپایید، ز گوشتاسو اوندن منه قابلمه ها خوسوو! زنگل ایشنهدن سوو هی ویرسوو واسوو بید.

     به ویرمه که چن کرت که دام خوراکی نه سر پخار نهاد بی و سی کاری اود بی به هووه، وختی ورگشت بی هیچی ز خوراکی به جا نمنده بید و ایما هم سر بی شوم نهادیم به سر بالشت اشکم گسنه خوسیدیم بی!  سی هیم یو زنگل قابلمه هاسووه ول نی کردن ایر هم کاری داشتن یا به زنگلی که ایشنهدنسوو اسپاردن یا به بچه یل سوو اگدن که واستن و ویرکار خوراک بوون.

    سر سر و پا (کله پاچه) نه واسکی ز شومی بنن که تا صو بپزه اما صو که ارهدن هیچی زس نمد بی! حلیم هم هیم طور. دزیدن خوراکی منه لین باش اوید بی و چن کرت هم پیایل جلسه گرهدن و گدن وا دزه بجوریم و به چار میخس بکشیم که دیه ای کارا لیشه نکنه، چند کرش هم کشک گرهدن اما  دز به گیر نه اود و هورت و نهیو پیایل هم افاقه نکرد که نکرد. دیندا کار گدن فاده نداره هر کی خوراکیسه وا بپاهه تا  ندزنس.

همسایل منه لینا هم عرو بیدن و هم عجم. اما عجموو بیشتر بختیاری بیدن.همه لیمه خوراکی سر پخاربید؛ خوراکیا جورواجور بیدن. دورتادور پخار قابلمه و کماچی گپ و کوچیر چیده بید. منه هر یکی سوو یه خوراکی بید؛ ز اوگوشت گرهده تا او تماته، او ترشی، خورش بامیه، گمنه، آش پلو، تاس کواو، ماهی سهر کرده، قلیه ماهی، تماته بادنجوو، او دال، اوگندی، او باقله، خورش سوزی و ... سر پخار قل ازید.

وختی خوراکانه بار انهادن بوسوو منه چاردیواری پخار اپیچست؛ هر زهنه یه خوراکی اپهد و اوسو بو همه خوراکی ز منه بخار اورستاد. وا بچه یل همدا ارهدیم دم بخار تی دایل موو؛ بو خوراکی که بموو اخرد ز هوش ارهدیم و ضهف اکردیم. تا وخت چاست یا شوم که ابید امردیم و زنده ابیدم و ز گسنه ای اوستیم. به ویرم هد وختی ز گسنه ای سست ابیدم دام اگد رو یه کم نوو بیار تا یه گنده ز گوشتس بت بدم. ادونیدم سی هووه و سرفه نه واز اکردم و نوو ایوردم ، اسو دام یه گنده گوشت بم اداد اما بس اگدم بزنس منه او گوشت، مو ز گوشتاس نی خورم. تم اوس بیشتر اخواستم!

ز همه خوراکیا خوشم ایوود، تهنا ز قلیه ماهی عروو بدم ایوود، یعنی زس حالم به یک اخرد. هرسا یه زهنه عرووی قلیه ماهی ایورد سر پخار مو به نهنگ پخار نی رهدم. یه بو بدی زس بلند ابید. دشمنتوو نبینا بو لاهار اداد. آخه اسو یخچال و فریزر که نبید که ماهی نه منس بنن یخ بزنه! عروو ماهیانه وا نوک (نمک) اوندن به افتو تا هشک وابوهن؛ افتو گرمسیر و بو ماهی و دشمت نبینا. اوسو ماهیا سور و لاهاری بو گندی هشکه نه زنگل عروو انهادن منه او و وا سوزی اپهدنسوو. اسمسه قلیه بید اما راستیاس به خوراکی نی خرد.

ز بد شانسیم دو تا همسا عروو داشتیم که گوو بیدن. هر دو تا سوو نومسوو کاظم بید. به یکی سوو اگدن کاظم کبیر و به یکی دیه سوو هم اگدن کاظم صغیر. کاظم گپه و کاظم کوچیره! تا خوراک اپهدن سیموو همسا بهری ایوردن، دام هم سیسوو ابرد. مو هر سا دوستم که ماهی لاهاری یانه پهدنه و زهنه کاظم گپ و کوچیر ری به راست هووه موو ابیدن ز منه هووه اجستم و ارهدم به صحرا. دام دست همسایلسه رد نی کرد خوراکینه اگرهد اما بهدس پشت پاسوو ارهدس. نه تهنا مو همه هووه واده موو ز خوراکیاسوو نی خردن.

کاظم کوچیره یه کری داشت نومس جعفر بید. جعفر اشلهست و بس اگدن جعفر شل. یه ناشادی بید. وا هیم پا خلس ز دیوار راست هم ارهده واروه! یه روز داس بس گد بی که  واسته تی خوراکی سوو تا بیاهه که یکی زس نخوره. زهنه عروو دیار اگد یکی هم هد که دلس اگره ز خوراکیس بخوره که بپا واداشت سیس! جعفر شل سیخ واستا پا پخار تی قابلمه سوو. هر چه زنگل بس گدن رو واستا به صحرا ز هم چو قابلمه تووه بپا، ایچو ز ور الهف پخار اسوسی! اما جغفر شل حرف به گوشس نیرهد و واستا پا پخار تی قابلمه سوو. زنگل که حعفر نه ایشنهدن اترسستن که دست بزنه به خوراکیاسوو اما چه فاده که ز تی قابلمه تکوو نیخرد.

    زنگل ز ور الهف پخار زیدن به صحرا و گرم تهریف اویدن که یه هو پخار گر گرهد و چرشت جعفر هم ورستاد به هوا. جعفر تا دید که زنگل ولس کردن و رهدن دم پخار و گرم تهریفن یواش رهد بی سر یه قابلمه اوگوشتی و دستسه برد بی منس که گوشت ورداره که یه هو قابلمه درگشت بی و وا سر رهد بی منه قابلمه دیه و همه قابلمه و کماچیا رهسستن بی به یک و چربی گوشتا هم که رهدن بی منه پخار، تش بلازی منه پخار ورستاد بی. کیکشت زنگل ورستاد و رهدن جهفره که وست بی سر آهنی پخار کشیدنس به لم. سر و رختاس همه گرگهستن بی منه یک! سرس چی سرسروپا هلفت اوید بی و یه تیکه رخت هم به ورس نمد بی. مو تا دیدمس اوراهیم رهد. داس اود هی ام ام اکرد و هی ازید منه سر و ...

یکی ز بچه یل گپ دونید طرف کارخووه آجرپزی و تی ناتور و بس گد که جغله سهده و هو هم تلیفوو کرد یه ماشین اود و جعفر شل سر و پا سهدنه برد سی هاسپیتال...

ز هم سو دیه نه زنگل دست به خوراکی یا ازیدن و نه بچه یلی که خوراک دز بیدن. یادمه که وختی ارهدیم که یه سر به قابلمه موو بزنیم که خورکی نسوسه هیشکی منه پخار نبید ایر هم کسی ایود تهنا یه سر به خوراکیس ازید و ارهد. هر کی جعفرنه ادید یادس به پخار و خوراک دزی اوست. ز راستی اگوم مو سر قابلمه هیشکی نرهدم اما جعفر نه که ادیدم لاشم ایود به رکمون زیدن. ایر دام بم اگد یه سر به خوراکی بزن حرفسه گوش نی کردم چینا اترسستم.

 

 

 

وختی یادم ایا

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٢:٠۸ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۳٠ بهمن ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم