پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

سر گذشتی ز دالو شاهزاده و دالو نواته[1]

       سر قوات[2] بچه به اشکم[3] بیدم که توو گپ[4] گرهدم. لاشم اوید به یه فیزور[5] و جور کلجه[6] ور خوت کوو[7] آوید؛ به رهرو[8]مردم و زنده اویدم تا ز گرمسیر رسیدیم به جاگه


- نباته،نباتی، نامی زنانه در بختیاری.[1]

-قباد[2]

- باردار[3]

- تب بزرگ[4]

- دانه چرکی، دمل، جوش[5]

- جلیقه زنانه، کت زنانه[6]

-آبی، رنگ آبی[7]

- کوچ[8]


ایلاقی موو. تازه مالا موو بار وندن بی به وارگه که حالم ناخوش آوید. ز ور تو و لرس[1] هر دموو[2] ز هوش ارهدم، دیه جوو[3] بم نمند بی. خدا بیامرزه مرده یلته[4]، دام اود تیم و زم نیهداری[5] و دوا درمووم[6] اکرد و نوو[7] و خوراک اپهد[8] سی موو و رختا[9] بچه یلم[10] اششت[11] و کارا هووه نه[12] هم راست و ریست اکرد.

     یه روز کر گپم[13] دلاور نه فشناد[14] به کُه[15] سی داری علفی[16]. بس تیرنشووه[17] جا و شلگه[18] علفه نه داد و گد یه علف بلندی هد که بلگاس[19] پهنه و نری[20] داره، ویرت[21] وا خوت بووه که بسوو دست ننی[22] چینا چی زهر مار تهلن[23]، سی هیم یو بسوو اگون تهله. یه تلیش[24] پارچه و یه داس بس داد گد یونووه بگر و  بچینسوو؛هم ز بلگاس بیار و هم ز نریاس.

    تا کر رهد سی داری علفی، دام ورستاد وا پا و کماچی[25] نه نهاد به چاله و بوسور[26] درورد و آردوله بوسوره[27] بار کرد. راستی نواته یادت ایا اسو بو و تم[28] بوسوراکه چندی خوو بیدن؟ هر چه زسوو اخردیم سیر نی بیدیم!  ندووم سیچه ایسکو[29] هیچی تم به دهووموو نیده؛ منی همه چی آلشت[30] اویده! تا آردوله بوسور پهد دام یه پیاله زس اورد سیم و خردم. تا خردم عرخ[31] گشت به لاشم و رهدم زیر جل و جا و خوو بردم.

  جووم سیت بگو دم پسین بید که ز خوو ورستادم و دسته ریمه[32] ششتم و اسو دلاور اود و وا یه بافه تهله. دام ورستاد و رهد در پوست کره دوو[33] نه واز کرد و وا کره دستاسه چرب کرد و پوست نری تهله هانه کند.

     دالو نواته حرف شاهزاده نه برید و گد په دستانه وا کره چرب کرد سیچه ؟

شاهزاده گد: مو خومم تا اُسو[34] ندووستم، ز دام پرسیدم دام گد ار دستانه وا کره یا جربی دیری چرب بکنیم تهلی ور دست نی دیسه و دست تهل نی بووه ار دستت خرد به دهووت یا به چی دیری تهل نیبوون. مو همسو ز بیامرزی دام یاد گرهدم.

نواته گد خدا بیامرزه هم دا خووته، خدا دووا که کی ونوو بید و یه شاه زهنه منه مالاموو!

شاهزاده گد خدا بیامرزه دا خووه خوته. سی ددوم بگوم، تا دام پوست نریانه کند مزگاسه[35] درورد و بم داد و گد بخورسوو. اترسستم که تهل بوون اما تا خردمسوو دیدم چی قند شیرینن. تا ترستم زسوو خردم. دام ز نریا به بچه یل هم داد.

    بهد هو پوست نریانه وا بلگا تهله نه رهد منه دیگ و او رهد سرسوو و نهادس سر چاله و هشت خوو قل بزنن. چونه قل زید تا اوس رسید به ته دیگ و جور او قرا جم اوید. اسو هشتس تا سرد اوید و لاشمه واس مالشت داد. چی نگدشت که لاشم اود به تورد زیدن؛ دشمنت نبینا تش گرهدم و کیک واکم ماله ورداشت. دام گد حالا تورد ازنه اما جلدی ترد و تلاس تموم ابووه.

     دردم به کافروو کوه بزنه؛ هی خومه اهارنیدم و باد ازیدم تا یه کم لاشم آروم بگره. چی نگدشت که خوو بردم. نورستام تا صوه هندا ظهر؛ اسو که ورستادم اگوی که مو نبیدم که توو گپ داشتم و مریض بیدم! منستی مو هیچ تو لرس هم نداشتم؛ ورستادم وا پا و شرگ خدا خوو اویدم...

پاییز مال به ره اورگشتیم به گرمسیر که زووا زرده قوات زمار اوید. ...



لرز[1]

هر دم[2]

-جون،جان، رمق[3]

- مردگانت را[4]

- نگهداری[5]

- دوا و درمان[6]

- نان[7]

- می پخت[8]

- لباس ها[9]

- بچه هایم[10]

- می شست[11]

- خانه را[12]

- پسر بزرگم[13]

- فرستاد[14]

-کوه[15]

- داروی گیاهی[16]

-نشانی[17]

- شکلش را[18]

- برگهایش[19]

[20] ساق گل، میله گلدهی گیاه بختیاری به پایه گل و میوه در گیاه نری می گویند.

-حواست، فکرت، یلدت[21]

-نزنی[22]

- تلخ،تلخه[23]

- تکه[24]

- نوعی قابلمه[25]

- بن سرخ،گیاهی کوهی که مفید و درمانی است[26]

- نوعی آش شله که با آرد و آب و بن سرخ برای بیمار درست می کنند.[27]

- مزه[28]

- اکنون،امروزه[29]

- عوض، بدل[30]

-عرق[31]

-دسته بزرگ علوفه را می گویند[32]

-کرده دان،پوست کره دان[33]

-آنوقت[34]

- مغزهایش را، مغز ساقه اش را[35]

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٥:۱۳ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۱٧ بهمن ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم