پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

متل اژدها(بخش دوم)

یه چن وخت که گدشت برزیر هی مولاهست 49 ، رنگس زرد آبید ، نترست قیت ( 50 ) بخوره و دردمند ( 51 ) آبید . هرچه حکیم اوردن بالا سرس افاقه ( 52 ) نکرد . یه رو گئویلس اویدن و برزیر ورداشتن و بردن آبادی سردیارون ( 53 ) تی یه حکیم و بس گدن که چه وابیده . حکیم که


 یه پیا کاردونی (54 ) بید به برزیر گد : کار خیرتون موارک بو ( 55 ) . زینت ز خوتونه ( 56 ) ؟ برزیر گد : نه . حکیم گد : په چه کسه ( 57 ) ؟ دهدر کینه ( 58 ) ؟ برزیر حال حکایته سی حکیم تهریف کرد . حکیم گد : چن تا پرس ( 59 ) زت اکنم راستس بگو : ای زینه که اگوی تیاس ( 60 ) آوی ( 61 ) نیدن ؟ برزیر گد : چرا . حکیم گد : میاس ( 62 )  طلایی ( 63 ) نیدن؟ برزیر گد : ها . حکیم گد : یه وختا صدا هوف هوف من حونه تون نیا و حونه تون هی گرم نید ؟ برزیر گد : هره ( 64 ) . حکیم گد : ز نمک بدس نیا ( 65 ) ؟ برزیر گد : چرا اجلس ( 66 ) نمکه . حکیم گد : هر وخت ارین سر چشمه پوز ( 67 ) نینه به او و چنده صتا آدم او نیخوره ؟ برزیر گد : چرا . حکیم گد :  ای پیا یه چی اخام بت بگم وا نترسی و دلدار بویی و هرکار که بت گدم انجوم ( 68 ) بدی تا خوو آبوی . برزیر گد : تو حکیمی هرچه بگویی سر تیام . حکیم گد : یو که تو واس زندیی اکنی یه اُژدُهاییه که خوسه به جلت ( 69 ) آدمیزاد درورده و ز هلف ( 70 ) نفسس ، تو دردمند آبیدیه . برزیر تا یونه اشنید سست ( 71 )  آبید و ز حال رهد . حکیم یه پاله ( 72 ) او  سرد پیشکینید ( 73 ) من ریس ( 74 )  تا برزیر اوید واهوش ( 75 ) . حکیم گد : په همیو ( 76 ) دل و جریتت ( 77 ) بید ؟ ایر بترسی خو نتری ز دستس خلاص آبوی . حالا خو گوش بگر . تو بختت بلند بید که تا حالا زنده مندیه ، خیله زی ( 78 ) سرافت ( 79 ) وستی ، ای اُژدُها ز دین هرکه وست تا نکشس ولس نیکنه ، ،یو یه اُژدُهایه که ز قدیما بیده.

     من کتاوا قدیمی نوشته  ای اُژدُها من دلس پر کرووه ( 80 ) و هر وخت یکی نه اکشه یکی ز ای کرووا  اپکه ( 81 ) . هی خوسه به جلت آدم و جک و جنورا     ( 82 )   ادراره و هردم یه نشقه ( 83 ) اکشه تا یکینه گول بزنه و بکشه . اما  ایچیا ( 84 ) که بت گدم به زینت نگوی ، ایر پرس کرد بگو حکیم دوا داده و گده خو  ابوم . سی رنگ ریتم دوا ادمت تا خو آبوی  . ای زینه هرچه که تاحالا ز خوس بت گده درو ( 85 ) گده.

     ز ایچو که رهدی بس بگو امشو مهمون داریم و سی ده نفر غذا راس بکنه ، خوت بهداری ( 86 )  هی نمک بریز من غذا تا خوو سور ( 87 ) آبو . افتو  درو ( 88 ) رو صحرا یه دِر ( 89 ) بخور و ورگرد به حونه و بگو مهمونا یه تفاق ( 90 ) گرهدسون و نیان ( 91 ) . شو خوتون دوتایی بنشینین سر سرفه و تو کم غذا بخور و بگو میل ندارم ، حالم خو نید اگوی تو و لرز ( 92 ) دارم و بهل زینه خوس همه غذانه بخوره . بهد ( 93 )  شوم  بهداری وری تمام درفا ( 94 ) اونه پتی ( 95 ) بکن و در حوش ( 96 ) قلف ( 97 ) بکن .

     تا زینه وریستاد که درفانه جم و جور بکنه و بشوره تو خوته به بزن به خو و زیر ته ای ( 98 ) سیل ( 99 ) بکن بنیر چه ابینی فقط نترسی و صحو بیو بم بگو چه دیدی . برزیر همه کارا که حکیم گده بید ، کرد .

     تا شوم خردن پیا خوسه ناهاد به ناخوشی ( 101 ) و شلال ( 102 ) آبید یه گوشه تو و یه موج ( 103 ) کشید واریس ( 104 ) .  زینه که غذا سور خرده بید تشنس آبید و او گیرس نوید هی هوف هوف کرد و جست او خردن اگشت . زینه به برزیر گد : او نداریم مو اروم سرچشمه او بیارم درفانه بشورم . پیا گد : زینه تو خسته یی ، شو دیر مجاله ( 105 ) ، درفانه بهل سی صحو . زینه که داشت تش اگرهد هی دنه ونه ( 106 ) اکرد تا پیا خوس بوره ، بهدس بنگ میرهس کرد ، برزیرم جواو نداد انکه ( 107 ) مو بخووم . زینه تی خوس گد حالا که پیا بخووه برم او بخورم و بیام . زینه اوید دی (108 ) در حوش قلفه هرچه جست کیلیت ( 109 ) گشت کیلیته نجست . دی چارس که ناچار آبید (110 ) ز سر دیفار ( 111 ) پهرست ( 112 ) صحرا  . برزیر که ز زیر موج سیل اکرد تا دید زینه ز حوش زی بدر  دونید اوید در حوشِ واز( 113 ) کرد .

ادامه دارد

 

پی نوشت :

49 – مولاهست : پژمرده شد ، افسرده شد / 50 – قیت : غذا ، خوراک / 51 – دردمند : بیمار ، مریض / 52 – افاقه : بهبودی ، بهتر شدن / 53 – سردیارون : سرشناسان /  54  – کاردون : کاردان ، خبره / 55 - کار خیرتون موارک بو : عروسی شما مبارک ، عرض تبریک / 56 - زینت ز خوتونه : همسرت با شما نسبت فامیلی دارد ؟ / 57 – چه کسه : از کدام طایفه است ؟ / 58 - دهدر کینه : همسر شما دختر چه کسی است ؟ / 59 – پرس : پرسش ، سؤال / 60 – تیاس : چشمانش / 61 – آوی : آبی رنگ / 62 – میاس : موهایش / 63 – طلایی : طلایی رنگ / 64 -  هره : بله ، آری / 65 - ز نمک بدس نیا : از نمک بیزار نیست ؟ / 66 – اجلس :  نهایت نفرت ، مانند لحظه ی دیدن ملک الموت / 67 – پوز : دهان / 68 – انجوم : انجام / 69 – جلت : جلد ، مانند / 70 – هلف : حرارت ، هوای گرم / 71 – سست : بیهوش ، غش کرده / 72 – پاله : پیاله ، کاسه / 73 – پیشکینید : پاشید  ، ریختن آب با فشار زیاد / 74 – ریس : صورتش ، رویش  / 75 – واهوش : به هوش آمدن ، هشیار شد ن / 76 – همیو : همین / 77 – جریت : جرأت ، زهره / 78 – زی : زود / 79 – سرافت : به فکر افتادن ، در پی یافتن راه چاره  / 80 – کروو : تاول ، کرووا : تاول ها / 81 – اپکه : می ترکد / 82 – جنورا : جانوران ، حیوانات / 83 – نشقه : نقشه / 84 – ایچیا : این چیزها ، این موارد / 85 – درو : دروغ / 86 – بهداری : یواشکی ، مخفیانه / 87 - سور : شور ، پر نمک / 88 – افتو درو : هنگام غروب آفتاب ، غروب / 89 – دِر : تاب ، گردش / 90 – تفاق : گرفتاری ، اتفاق / 91 – نیان : نمی آیند / 92 – تو لرز : تب و لرز / 93 – بهد : بعد ، سپس / 94 – درفا : ظرف ها / 95 – پتی : خالی / 96 – حوش : حیاط / 97 – قلف : قفل /  98 – زیر ته ای : زیر چشمی ، یواشکی / 99 – سیل : نگاه ، دیدن / 100 – ناخوشی : بیماری ، مریضی / 101 – شلال : دراز کشیدن بر روی زمین از شدت خستگی یا بیماری/  102 – موج : نوعی روانداز بافته شده از موی بز / 104 – واریس : بر رویش ، پهن کردن روانداز بر روی خود  / 105 – دیر مجاله : دیر است ، بد موقع است / 106 – دنه ونه : زیر و رو و جابه جا کردن وسایل برای اتلاف وقت / 107 -  انکه : یعنی اینکه / 108 – دی : دید ، متوجه شد / 109 - کیلیت : کلید / 110 - دی چارس که ناچار آبید : ناچار شد ، وقتی دیگر چاره ای نداشت ، مجبور شد / 111 – دیفار : دیوار / 112 – پهرست : پرید / 113 – واز : باز ، گشودن /

معنی برخی واژه ها در بخش نخست این متل نوشته شده است  .

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٠:۳٧ ‎ق.ظ ; دوشنبه ۱٢ دی ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم