پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

متل اُژدُها( بخش نخست)

متل از آقای رامین طهماسبی راکی
اُژدُها ( 1 )
( بخش نخست )
یه رو یه پیا برزیر ( 2 ) یه خرده نون و پنیر و پیاز نهاد لا بشقه ( 3 ) و بشقه نه گره داد سر بیلس که بره سر زمیناس . ز آبادی که زی بدر بیل نهاد سر شون و کلسه پس و پیش کرد و شروع کرد به دی بلال خوندن . همی طور که ارهد ، یهو ز پشت یه دار درخت صدا هوف هوف ( 4 ) اشنید ، پیا بهداری ( 5 ) رهد جلو و دید یه زینه این حورپری ( 6 ) بی حال وندیه ( 7 ) کل ( 8 ) درخت و هی هوف هوف اکنه . بنگس کرد(9)  : هی دده (10 ) ، بی وی ( 11 )  .
زینه تیاس واز کرد و گد : ها . پیا بس گد : تو کینی ( 12 ) ؟ ایچو چه اکنی ؟ زینه گد : مو ترنه طلا ( 13 ) دهدر کهخدا ( 14 ) آبادی تو مدونم ( 15 ) برزیر گد : ایچو چه کنی ؟ ترنه طلا گد : مو به آبادی بیدم دوش یه تش برق ( 16 ) و زمین جمشت ( 17 ) تموم آبادی نه خراو ( 18 ) کرد و همه نه کشت . مو رهدم بی بال او (18 )  ز همچو داشتم سیل کردم تا دیدم چینو ( 20 ) وابید ناهادم وادو ( 21 ) ، تا جون به زونیام بی ( 22 ) دونیدم ایچو که  رسیدم دی ز گسنه ای و تشنه ای ز پا وستم . پیا بس گد : بیو  بورومت آبادی یه نون و چی بخوری تا جون بگری. زینه به پیا گد : مو که نترنم پیاده بیام ایر تری یه چاربون ( 23 ) بیار تا مو سوار آبوم و بیام آبادی . پیا گد : په تو همی چو واستا تا مو ورگردم . برزیر رهد ، نهنگ ( 24 ) آبادی که رسید هیجار ( 25 ) کرد و امداد خواست . زنگل و پیایل اویدن و گدن : چه وابیده ؟ برزیر گد : یه چاربون بیارین و تلمیت ( 26 ) راست بکنین و تا سیتون تهریف کنم چه وابیده . جغلیل ( 27 ) دونیدن و رهدن یه مایون اوردن و تنده یه وا  لحاف ، تشک و موج ( 28 ) یه تلمیت راست کردن و پیایل و زنگل وا بریزاویدن بالا سر ترنه طلا .
زنگل بغل وندن ( 29 ) و زینه نه بلند کردن و ناهادن سر تلمیت و اوردنس به آبادی و بردنس حونه پیا . زنگل اویدن او گرم کردن و دست و ری زینه نه ششتن و رخت نو اوردن کردن ورس  یه رختخو پهن کردن و زینه نه نهادن لا جا  و تش دینشت (30 ) دور سرس دردادن ( 31 ) و تنده کواو ( 32 ) کردن و دادنس خرد . یه دو رو که گدشت زینه رنگ و ریس ورگشت و خو آبید . زنگل به زینه گدن : حالا که حالت خو آبیده ایما وابریم سر حونه زندییمون .تا حالام سی دل تو ایچو واستادیم .
ترنه طلا گد : موخو دا بووم مردنه و هیشکی نه من دار دونیا ندارم ، مو چه بکنم ؟ وا کجه بروم ؟ زنگل بس گدن :  برزیر سیمون تهریف کرد که چه وابیده ، په میرهت ( 33 ) کجه نه ؟ ترنه طلا گد : مو شی نکردمه . زنگل گدن : ایگوی خدا ایسانه سی یک راست کرده ، ای پیا برزیرم عازوه ( 34 ) دلت اخاه بس شی بکنی . ترنه طلا که بارتس نبید ( 35 ) یه توازه خنده  ( 36 ) کرد و سرس وند بلم ( 37 )  .
زنگل به میرگلسون گدن : خدا منی ای زینه و پیانه سی یک آفریده ، حالا که برزیر عازوه بیاین ترنه طلانه بس بدیم . پیایلم ویدن وا برزیر تهریف کردن و دیدن برزیرم بدس نیا .
  گهپ و کوچیر جم آبیدن حونه برزیر .  ترنه طلا که هیشکینه نداشت یه چارتا ریش اسپید آبادی وابیدن بووه و تاته ( 38 ) و هالویل ( 39 ) ترنه طلا .
تاته و گئویل ( 40 ) برزیر ترنه طلانه  ز حضرات  کهخدایی کردن . تا حضرات بله نه استیدن فشنادن توشمال اوردن و زنگلم سی بهیگ ( 41 )  لچک ( 42 )  ، مینا ( 43 ) ، بندسیزن ( 44 ) و شولارقری ( 45 ) و جوه ( 46 ) راست کردن .
 زنگل و پیایل جور ددو و گئو وایک دسمال بازی کردن و جغلیلم چوبازی کردن . بهد دسمال بازی زنگل نشستن دوالالی ( 47 )  گدن و شیرین شیرین ( 48 ) خوندن . عروسی خلاص آبید و همه رهدن سر حونه زندییسون .
ادامه دارد
------------------------------------------ 
 
پی نوشت :
1 – اُژدُها : اژدها /2 – برزیر : برزگر ، کشاورز / 3 – بشقه : بقچه / 4 – هوف هوف : صدای وزش شدید باد / 5 – بهداری : مخفیانه ، یواشکی / 6 – حور پری : زیبا ، به زیبایی پری و حوری / 7 - وندیه : افتاده است ، از حال رفته است / 8 – کل : کنار ، جنب / 9 – بنگس کرد : صدایش کرد ، او را مورد خطاب قرار داد / 10 – هی دده : ای خواهر ، خواهرم / 11 – بی وی : بی بی ، خانم / 12 – تو  کینی : تو کیستی ؟ / 13 – ترنه طلا : گیسو طلا ، مو طلا / 14 – کهخدا : کدخدا / 15 -  تو مدون : تو مدان ، موقعی که مقصود پاسخ ندادن به پرسشگر است ، گفته می شود / 16  – تش برق : رعد و برق / 17 – زمین جمشت : زمین لرزه ، زلزله / 18 – خراو : خراب ، ویران / 19 – بال او : کنار رودخانه ، ساحل / 20 – چینو : این چنین ، این گونه / 21 - ناهادم وادو : شروع به دویدن کردم / 22 - تا جون به زونیام بی : تا زانوهایم توان داشتند / 23 – چاربون : اسب ، مادیان / 24 – نهنگ : نزدیک / 25 – هیجار : بانگ کمک خواهی ، کمک خواستن / 26 – تلمیت : بستن ماهرانه لحاف ، تشک و موج ( نوعی روانداز ) بر روی مادیان ، اسب یا قاطر جهت سوار شدن خانم و بچه ها / 27 – جغلیل : پسر بچه های نوجوان / 28 – موج : نوعی جاجیم و روانداز که از موی بز بافته می شود / 29 –  بغل وندن : بغل کردن برای بلند کردن کسی از روی زمین / 30 -  دینشت : اسپند / 31 - تش دینشت دور سرس دردادن : چرخاندن ظرف محتوی اسپند برافروخته  اطراف سر شخص به منظور دور کردن چشم زخم / 32 – کواو : کباب / 33 – میرهت : شوهرت / 34 - عازوه :  مجرد است ، عزب است / 35 – بارتس نبید : ، عادت نداشت ، خجالت کشید ( کنایه ) / 36 – توازه خنده : لبخند همراه با شرم / 37 – بلم : پایین / 38 – تاته : عمو / 39 – هالویل : دایی ها / 40 – گئویل : برادران / 41 – بهیگ : عروس / 42 – لچک : روسری یا کلاه زنانه ای از جنس مخمل که با منجق و پولک تزیین شده است / 43 – مینا : چارقد زنانه ظریف و رنگارنگ / 44 – بندسیزن : بند آراسته به سکه که زنان به خود می آویزند /  45 – شولار قری : دامن بلند ،گشاد و رنگارنگ تزیین شده از جنس مخمل  / 46 –  جوه : پیراهن  / 47 - دوالالی : ترانه هایی که زنان درمجالس عروسی به صورت دست جمعی می خوانند / 48 -  شیرین شیرین : ترانه عاشقانه ای که به صورت دست جمعی توسط زنان در عروسی ها خوانده می شود /
 
 
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٠:۱۳ ‎ق.ظ ; شنبه ۳ دی ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم