پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

نخونده، ملا

 

نوشته زیر سرگذشت راستین یکی از مردان سرشناس و موفق بختیاری است. وی بدون تعصب و  کتمان داستان زندگی خود را برایم نقل کرد و گفت: داستان کودکی و درس خواندن خودم را می گویم تا برای فرزندان قوم بختیاری سرمشقی باشد و از تحصیل علم و دانش دوری نکنند. من از گفتن حقایق زمان کودکی خود ابائی ندارم بلکه به سخت کوشی خود افتخار می کنم که توانستم به جهل و نادانی غلبه کنم. 

 این برزگ مرد ادامه داد و گفت: در زمان کودکی با تمام میل و اشتیاقی که به ملا شدن(با سواد شدن) داشتم به علت کم بضاعتی موفق به شرکت در مکتب خانه برقرار شده در مال نشدم اما از راه دور خواندن و نوشتن را یاد گرفتم بهتر از آنهائی که در مکتب نشسته بودند... ایشان چنین ادامه دادند:

 

 

 

 

     «بَوُم[1] پیل نداشت که به ملا بده تا مو به مَیتَو[2] بروم و ملا وابووم. مو هم که یه تیم[3] هرس بید و یه تیم هین[4]! اچرنیدم و گُلُه گله[5] هرس[6] ارهدم که اخوم بروم میتو. بوم سی دل مو به ملا التماس کرد:

 ای ملا هر چه پیل میتو کرمه[7] ابووه دینداتر بت ادم. سوو کاغذ بت ادم که به رسیدن به ایلاق و فروهدن[8] بره یل، پیلی دو پیل بت بدم! اما ملا قوول نکرد که نکرد. ملا یه قوا[9] دراز به ورس[10] بید و یه شال سوزی هم ریس بسته بید و یه کله فردشکی[11] سوزی هم نهاد بی به سرس. زووس[12] هم خل بید، مردم اگدن که یو ز دراز دره اوده؛ ندووم درازدره کجنه، تا حالا هم نفهمیدم.

   منجی کاری کهخدا و پیایل مال ملانه راضی نکرد. هیشکی سوو هم یه پیل و پلایی به بوم کمک نکردن. گاشت[13] هم نیخواستن مو هم جور کریلسوو ملا بووم!

     آخرس حرف حرف خوس بید که وا پیلانه نقداً بدی یا ز گوسندومت[14] بدی و نوو[15] و ماست و کره و تخم مرغ و ... هم که سر جا خوسه وا به نوبت بیاری. راستیاس گا[16] که نداشتیم تهنا دو تا بز داشتیم و ده دوازده تا هم میش؛ هیم یونو هو وختی ازاییدن شیر و دوو موونه ادادن ار اخواستیم یه غلسه[17] هم بدیم به ملا دیه یه تُکس[18] هم سیموون نی مند!

   چکار دارین! بووم قوول نکرد و گد: کرم تو نیخو ملا بووی رو تی بزگل و گوسندوو بچارنسون![19] ز ای ضرر هو بهتره. اسو ز قهری ملا و سی دلخشی مو هی خوساخوس[20] اگد: الف، ب و تا تایی- کاسه لستن به ز ملایی...

    ... ملا جغله یل جم کرد دور خوس ور زیر بهون. یه چوو درازی هم گرهدبی به دست و بلند بلند اخوند و چوونه هم منه هوا هی اشوند. چونو بلند بید که به سر همه جغله یل نشسته ارسید. یه کرش[21] ادیدی که ز دیر چوونه یه هوکی ازید منه سر یکی ز بچه یل و قار ولنگسه[22] اورداشت به هوا!

    ملا وا آواز بلند اِخوند: ب یه زبر بَ و یه زیر بِ و یه پیش بُ

بچه یل اسو جواو ادادن: بَ، بِ، بُ

بعد ملا اگد: بِ دو زبر بَن و دو زیر بِن و دو پیش بُن

بچه یل هم جواوسه ادادن: بَن، بِن، بُن

یونوه مو ز دیر گوش ادادم و گاتاوختی هم ز زیر گیل بهون سر اشکیدم. شوو هم که بچه یل ایودن مو ارهدم تیسون[23] و جور ملا و خوسون[24] اخوندم: ب یه زبر بَ و یه زیر بِ و یه پیش بُ - بَ، بِ، بُ؛ بِ دو زبر بَن و دو زیر بِن و دو پیش بُن ؛ بِ دو زبر بَن و دو زیر بِن و دو پیش بُن و ...

دا و بوو[25] جغله یل حسیدی کردن بم و گدن بنیهر ایما پیل ادیم اسو[26] ای جغله هو ز بچه یل ایما بهتر یاد اگره دیه نوا یو نزیکه میتو بروه! صوس[27] اودن تی ملا و جریانه گدن. ملا  ز هم سو هی ویرس[28] وا مو بید که نهنگ[29] میتو نبوهم ار سرم ایوردم وادیاری یکی نه افشناد تا بزنم و ز اوچو دیرم بکنه.

  آلبرده ملا هم ز مردم حسیدتربید! ز هم سو به بهد دیه یواش یواش اخوند که صداس بم نرسه. مو هم ز دیر شهاز اگرهدم و گوشمه اگرهدم طرفسون و شهاز[30] اگرهدم تا صداسونه به اشنم[31]. خدا بم کمک کرد که گوشم قریت[32] گرهد و صداها یواشتره نه هم ایشنیدم...

 چونو گوشم تیز اوید بی که ز دیر صدا پا موره[33] هم ایشنیدم[34]! کارم هیم یو بید که گوش اگرهدم و شوو [35] هم ارهدم تی کریل تاتم[36] و ز ری لوحه ها چووی و پلیتی سوو انیشتم و ور دلم اورچیدمسون[37]. اسو صوس ز چاله هووه موو زعال اورداشتم و ارهدم سر تهد[38] کل مال و هم هونوو که ور دلم ورچیدم بی، انوشتم سون. تهدس گپ[39] و هلیک[40] بید، ز بالا تا دوونس انوشتم اسو ارهدم مشک او[41] نه ایورم و تهده اششتم و هشک که ابید باز هم انوشتم.

    وختی هم که بوم اگد برو سراغ گوسندون و نی هشت[42] که نزیک میتو به مهنم منه کُه برد هلیک و توس[43] زیاد بید هم چو وا زغال تا ترستم انوشتم.

   یه شو نزیکه عید مال میلس داشتن و پیایل گوش تا گوش نشستن بی و ملا هم وا قوا درازس منه میلس نشسته بید. تا ادیدمس منستی که اجلمه[44] ابینم؛ بدم زس ایوود سی یو که نه هشت بروم میتو خیلی زس بدم ایود. کهخدا بنگ زینس کرد و گد: دهدر کتاو شاهنومه نه بیار بنیهرم.

    زهنس ز منه هورجین کتاو جلد پوستی شاهنومه نه اورد و داد به دست کهخدا. کهخدا خوس هم ملا نبید. کهخدا گد ملا دیه مال کنونه و اخوم بنیهرم بچه یل که چندی یاد گرهدنه! شاهنومه نه داد به دست کرس و گد: بوو کتاوه بگر و داستان مردنه سهراوه به دست رستم بخون. کر کهخدا که دستاس الرسستن[45] تا شاهنومه نه گرهد نترست وادارس ز دستس وست چن تا ز بلگاس[46] وست و پش و پلا آوید. کهخدا که نی خواست کرس خجالت بکشه گد بوو طوری نید بخوون.

   کرس که نترست داستان بجوره هی دست دست اکرد، ملا اود به کمکس که زیتر بجورس. مو که هی ز دیر گوشسوو اکردم ز ور خوندم:

چو خورشید رخشان بگسترد پر      سیه زاغ پران فرو برد سر

تهمتن بپوشید ببر بیان                 نشست از بر اژدهای رمان

و...

به بچه یل دیه هم دادن که بخون نترستن، ز منسوو مو ملا بیدم که به میتو نرهدم بی!

همه سوو هاج و واج مندن و هی به مو انیشتن! یو که به میتو نرهده چطور تره بخوونه؟ کهخدا که ز بی سوادی کرس ناراحت بید پیل پیلکونی به ملا نیشت و گد: ملا پیل ز مو استوی و به ای جغله ملایی نیدی؟

     ملا هم که دسپاچه اویده بید گد: یو تهنا ز دیر گوش کرده و ور دلس ورچیدسوو اما ز ری کتاد که نتره بخوونه؟

   مو ز پشت چاله که نشسته بیدم گدم: ز ری کتاو هم ترم بخوونم. یکی ز پیایل کتاوه داد به دستم و ادامه داستانه سیسوو خوندم. بووم کیف کرد و کلهسه نهاد پیش تیگس. هرساس هم ز خوشی ز تیاس سرازیر اویدن بی، اما ار تیر به ککهخدا ازیدی هین نی درورد!...

...

مو وا گوشش دادن و نوشتن وا زغالا چاله سر بردا ملا آویدم  بی و بچه یل وا قلم و لوحه و ژیل و ... کور و بی سواد! مو نخونده ملا آویدم! وختی هم که رهدم به شرکت نفت، به نیا همه نوشتنم سر کار، آویدم کارمند هافیز شرکت نفت به عنبل...

هر وخت و هر جا، هیم یو هی ورد زوونمه و اخوومس:

ب دو زبر بن و دو زیر بن و دو پیش بن- بن، بن ، بن...      

 

      



-پدرم[1]

-مکتب[2]

-یک چشمم[3]

-خون[4]

-قطره قطره،گلوله گلوله[5]

-اشک[6]

-پسرم[7]

-فروختن[8]

-قبا[9]

- تنش[10]

- نخ پنبه ای[11]

-زبانش[12]

-شاید[13]

- گوسفندانت[14]

-نان[15]

-گاو[16]

- مقداری،نصفش را[17]

-قطره ای[18]

- گوسفندان را بچران[19]

- خوداخود، با خود حرف زدن[20]

بار،مرتبه[21]

- داد و فریاد [22]

- نزدشان[23]

-خودشان[24]

پدرو مادر[25]

-آنوقت[26]

- فردایش[27]

-فکرش،توجه اش[28]

-نزدیک[29]

- گوش دادن به نجوا و صدای ضعیف[30]

- بشنوم[31]

-قدرت[32]

-مورچه[33]

- می شنیدم[34]  

-شام،شب[35]

-پسر عموهایم[36]

- از بر می کردم،حفظ می کردم[37]

-تخت، تخته سنگ[38]

- بزرگ[39]

- صیقلی و صاف[40]

-آب[41]

- نمی گذاشت[42]

-صاف و مسطح[43]

- اجل خودم را[44]

 - می لرزیدند[45]  

-برگ هایش،ورق هایش[46]

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٢:۳٦ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢۳ آذر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم