پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

متل مار اسپید و مار شه (بخش دوم)

متل از آقای رامین طهماسبی راکی

 وزیرم اوید و بنگ کرد ترکه مار(49 ) پیسه پلنگین ( 50 ) بگوین بیا کارس دارم . ترکه مار دونید و اوید گود : در خذمتم . وزیر حال حکایته سیس تهریف کرد و  بس گود : بینی بت اگم دست ز پا خطا نکنی . بو بکش و پیان بجور و صحو پیش ز ظهر مندیرتم ( 51 ) . ترکه مار رهد صحرا و خو  بو کشی تا بو شکالبون وید به نفتس ( 52 ) و بعد فیچست ( 53 ) به هوا و خوسه رسوند به حونه شکالبون . دم حونه پیا خوسه به شباهت یه گژدین زرد درورد و رهد من گیوه پیا . شو گوش اداد که زنه پیا هی بس اگود عیو نداره ، خدا خوس ادونه تو دستایی ای کار نکردی ، اما ای تک و تهریفا سی شکالبون فاده (54 ) نداشت و پیا ز ناراحتی شوم نخرد و رهد یه گوشه و هی زی وا مزگ ( 55 ) و به خوس نرفین ( 56 )  اکرد . آخر شو هم  دم ِ ری ( 57 )  وست همچو و خوسید.
     گژدین که فهمست ( 58 )  پیا دستایی ای کار نکرده و خیله پشیوونه ( 59 ) ، پیش ز یوکه ( 60 ) افتو بزنه یواش ز منه گیوه شکالبون زی بدر و رهد خوسه به شباهت یه آهی درورد و واستاد تا صحو وابید . دم سبق ( 61 ) که پیا ز خوو  بیار آبید و تیس ( 62 ) وست به آهی ، نهاد بدینس که بگرس . آهی هم هی بازی درورد ( 63 ) و یواش یواش پیانه کشوند به دین خوس و یهو رهد من یه اشکفت ( 64 ) . پیا هم گوهد خاو دیه من اشکفت اگرومس (65 ) و چلنید ( 66 ) من اشکفت . هی رهد ز دین آهی  که وست من  یه  چه  و ز حال رهد ( 67 )  . آهی خوسه به شباهت اولیس که یه ترکه مار پیسه پلنگی بید درورد و رهد تی وزیر و بس گود : ای وزیر پیا دوشو ز ناراحتی  داشت امرد ، مو تی خم گودم پیا ز خوو نیوریسته ( 68 ) و من خوو امیره  ، مو هم به یه تفیلی ( 69 ) اوردومس (70 )  و حالا من چه منجا اشکفته . وزیر اوید ز اول تا آخر حکایت سی پادرشا تهریف کرد . پادرشا گود : برین بیارینس من کاخ تا بیام تیس . پیا وخته به هوش اوید دید سر یه تخت طلا دراز کرده و دوروباس (71 ) پر ماره . اول زهلهس رهد ( 72 ) اما یه دفه پادرشا مارا  اوید و گود : شکالبون نترس ، خوش اویدی . مو پادرشا مارونم  و بوو هم تیله مار اسپیدم که تو دوش  دینس چینیدی . پیا شکالبون با اشنیدن ای حرف جا خرد و گود : ای پادرشا خدا خوس ادونه که مو اخاستم به دهدرت کمک بکنم که تیرم به خطا رهد ، حالا جون مو من دست تونه ، هر کاری که دلت اخا به سرم بیار . راستی ایسا ترین به زون ایما حرف بزنین ؟
     پادرشا گود :  هره به زون ایسا و همه حیوونا تریم حرف بزنیم . تو نیخا  هیچی بگویی  مو ز خوت بهتر ادونم که تو چه کردیه . حالا اول او  مار که دهدرمه اذیت کرد نشونم بده  و بگو چه دلت اخا بت بدم .
     پیا وریستاد با پادرشا مارا رهدن من ایوون کاخ واستادن و پادرشا دستور داد تموم مارا بیان ز جلوسون رد آبون . پادرشا به شکالبون گود : وقتی مار کذایی اوید یه تی به مو بجمن ( 73 ) . اول دسته تیله مارا ( 74 ) اویدن ، بعدسون دسته مارا  پلنگی ( 75 )، مارا چوغایی ( 76 ) ، مارا  شه ( 77 ) ، قمچی مارا ( 78 ) ، هفینا ( 79 ) اویدن و رد آبیدن . پادرشا گود : خوری نید ؟ پیا گود : نه . پادرشا  قارنید : خلاص آبیدن ؟ وزیر گود : بقربونت دسته مارای کافر(80 ) نویدنه و حالا ایان . ز دیر مارا کافر اویدن پیا دید یه مار لیش (81) اینی ( 82 )  لا مارا اگروسه و هی خوسه لا مارا قایوم اکنه . شکالبون تی جمنید به پادرشا که همونه . پادرشا گود : خوسه ؟ شکالبون گود : ها خوسه . پادرشا بنگ کرد : او مار فلون فلون کردنه بگرین و بورین گند گندس ( 83 ) بکنین تا باقی مارا یاد بگرن هر که زور داره نوا باقینه اذیت بکنه .
     پادرشا و شکالبون ورگشتن من کاخ : پادرشا به پیا گود : خاو حالا بگو بنم اخای چنو ( 84 )  پیل و طلا بت بدم که ز مال دوینا ( 85 ) به نیاز آبوی . شکالبون گود : نه مو هیچ پیل و طلا نیخام یه منجز ( 86 ) بکن که مو زون همه حیونانه بفهم . پادرشا گود : ای پیا ایکار خو نید ، سی خوت دردسر راست نکن ، زندییت تهل ( 87 ) نکن . پیا گود : حاشا مو غیرا همی کاره زت اخام ، ایر نیخای یا نتری هم مو اروم و هیچی نیخام . پادرشا گود : خیله خوو اما ایکار یه سِر مگوه ایر به یکی گودی بال هوا جونت ازنه بدر ( 88 ) . شکالبون گود : خیالت راحت بو به هیشکی ( 89 ) نیگم . پادرشا به وزیر گود : اول پیانه پرپین (90 )  بکنین بعدس دو تک ( 91 ) جوشندنی (92)  من دهون شکالبون بتکنین ( 93 ) . وزریرم پیان برد و حساوی ( 94 ) زس پذیرایی کرد و پرپینس کرد و دست آخرم دو تک جوشندنی تکنید من دوهون شکالبون . پسین پیا وریستاد و خدافظی کرد و رهد . شکالبون همی طور که داشت ارهد رسید به یه گله گوسند . دید دیندا  گله  یه کووه ( 95 ) لر ( 96 ) و مردنی یواش یواش اره به ره  سی ( 97 ) گله هم هی بس اقرمنید که گله رهد دی تنده با  . کووه هم به زون خوس هی اگود : حالا که مریضم اما هرکه  منه دو سه سال زفت ( 98 ) بکنه و غله خو  بم بده  مو وختی یه میش گهپ آبیدم صاحاو ( 99 ) صتا ( 100 ) میشس اکنم . ( پایان بخش دوم )
ادامه دارد
پی نوشت :
49 – ترکه مار : مار باریک و دراز / 50 – پیسه پلنگی : خال خالی ، سیاه و سفید / 51 - مندیر : چشم به راه ، منتظر / 52 – نفتس : دماغش ، دماغ او / 53 – فیچست : از جا پریدن ، جهیدن / 54 –  فاده : فایده ، سود / 55 - زی وا مزگ : بر سر زدن و گریه و زاری کردن / 56 – نرفین : نفرین / 57 – دم ری : دمر ، روی سینه و شکم دراز کشیدن / 58 – فهمست : متوجه شد ، دریافت / 59 – پشیوونه : پشیمان است / 60 – یوکه : اینکه /61– دم سبق : صبح زود / 62 – تیس : چشمش ، او را دید / 63 – بازی درورد : شیطنت کردن / 64 – اشکفت : غار ، شکاف داخل کوه / 65 – اگرومس : او را خواهم گرفت / 66 – چلنید : هجوم برد ، حمله کرد / 67 -  ز حال رهد : بیهوش شد / 68 – نیوریسته : بیدار نمی شود ، از شدت ناراحتی خواهد مرد / 69 – تفیلی : شگرد ، حیله / 70 – اوردومس : آوردمش / 71 – دوروباس  : دور و برش ، اطرافش / 72 – زهلهس رهد : زهره اش ترکید ، ترسید / 73 – تی به مو بجمن : با چشم به من اشاره کن ، آن مار را به من نشان بده / 74 – تیله مارا : بچه مارها / 75 – مار پلنگی : ماری که پوستی شبیه پوست پلنگ داشته باشد  / 76 – مار چوغایی : ماری پوستی شیبه نقش چوغا داشته باشد / 77 – مار شه : مار سیاه رنگ / 78 – قمچی مار : نوعی مار شبیه شلاق و خطرناک است / 79 – هفینا : افعی ها ، هفین : افعی / 80 – مار کافر : مار مهاجم و بسیار خطرناک / 81 – لیش : زشت / 82 – اینی : در حال / 83 – گند گند : قطعه قطعه کردن ، زجر دادن و کشتن / 84 – چنو : آنقدر / 85 – دوینا : دنیا / 86 – منجز : معجزه / 87 – تهل : تلخ / 88 - بال هوا جونت ازنه بدر : فورا ً خواهی مرد ، بلافاصله می میری  / 89 – هیشکی : هیچ کس / 90 – پرپین : مصون کردن فرد در برابر نیش مار و عقرب و چشم زخم  / 91 – تک : قطره / 92 – چوشندنی : داروی جوشانده / 93 – بتکنین : بچکانید ، قطره چکانیدن / 94 – حساوی : حسابی ، به خوبی / 95 – کووه : بره ی کوچک / 96 – لر : لاغر / 97 – سی : سگ / 98-  زفت : نگهداری ، مراقبت / 99 – صاحاو : صاحب ، مالک / 100 – صتا : صد تا ، صد رأس
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٥:٢٠ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٦ آذر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم