پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

پاسخ جناب آقای نادر اسدی موری (اسدوند)در ارتباط با دست بافته های زنان بختیاری

همتبار ارجمند و گرامی جناب آقای نادر اسدی موری(اسدوند)در رابطه با سؤال«آیا کاربرد هر یک از دست بافته های زنان بختیاری آمده در زیر را می دانید؟» پاسخ های تشریحی، ارزنده و کاملی در باره هر یک از موارد ارائه فرمودند و وظیفه بنده را در این ارتباط آسان نمودند. بنابراین با اجازه از پیشگاه این همتبار عزیز و جهت استفاده همگان، مطلب تشریحی ارسالی ایشان عیناً در این وبلاگ درج می گردد. آگاهی ایشان  در ارتباط با مسائل فرهنگی قابل تقدیر و تحسین می باشد و به وجود این همتبار گرامی می بالم. امیدوارم جناب آقای نادر اسدی موری، همکاری خود را با ما ادامه دهند تا از داشته های ارزشمند و مفید فرهنگی ایشان بهره مند گردیم.  با سپاس از جناب آقای اسدی گرامی و مادر بزرگوار و محترم ایشان که در تشریح موارد مذکور همکاری داشته اند، پیروزی و سربلندی ایشان و سلامتی و سرافرازی مادر عزیز ارجمندم را از درگاه ایزد یکتا آرزومندم.

«با درود و خسته نباشید به جناب آقای عبدالهی عزیز وبزرگ.  

چوقا:تنپوشی گرم که بدون آستین  بوده و طرحی راه  راه  به رنگ سیاه و سفید میباشد. اختراع این تن پوش را به یک پیرزن در منطقه لویس(لیوس) چهارلنگ نسبت داده اند که معروف به چوقا لویس یا لیوسی) میباشد. درحال حاضرنوع مرغوب آن توسط طایفۀ موری بافته میشود.

گربی: نوعی جوراب دستبافت ساقه بلند ضخیم که از پشم گوسفند بافته و برای فصل سرما استفاده میشود.-

شال: پارچه سفید رنگ از نوع چلواری که مردان بخیاری خصوصآ جوانان بر دور کمر میبندند.

پاپیچ: نوعی شال کوچک مانند که بر روی جورابها می بندند، به خصوص در موقع رقص چوب بازی استفاده میکنند. سرزمین بختیاری در کوهستانها دارای پوشش انبوه بوته هایی مانند:گون وغیره که دارای خارهای زیادی هست و این پوشش روی جوراب از گزند خارها مصون میدارد.

هورجین: یک نوع بافتنی ازپشم و معمولآ رنگی برای نگهداری البسه، مواد غذایی، و وسایل  متفرقه استفاده میشود، مخصوصاً عشایر.

هور:یک نوع بافتنی از پشم که دو لنگه دارد وبر روی چهارپایان برای حمل گندم وآرد قرار میدهند ویا به عنوان کیسه استفاده میشود.

هرج:خورجین کوچکی است از پشم بافته، برای نگهداری البسه.

 تی یر: یک نوع بافتنی از پشم، کیسه مانند که دهان آن تنگ وداخلش نمک میریزند{نمکدان}

جفنه: یک نوع سفره بافتنی از پشم است که معمولآ بر روی آن آرد ریخته برای نان پزی، یا برای کارهای دیگرقابل استفاده میباشد.

 ساروغ: به اندازه یک دستمال چهارگوش بزرگ است که برای تیکه های لباس زنانه استفاده والبسه رادر آن گذاشته گره زده نگهداری میکنند.(علاوه بر توضیح آقای اسدی در  مورد استفاده ساروغ (بقچه) که مرقوم فرموده اند، دستمال چهارگوش مزبور برای سفره چوپانان و پیچیدن نان در آن و بستن به کمر مورد استفاده نیز قرار می گیرد-عبدالهی)  

 لی: روپوش از بافت نخ  ورنگی با تزیین لپک ونوارهای تزیینی برای روی خورجینها وسایر لوازم خانه به خصوص در چادر سیاه استفاده میشود.

تربه: یک نوع کوله پشتی بافتنی از پشم که کاربرد آن عبارتند از:حمل آذوقه- حمل شکار توسط شکارچیان و...استفاده می گردد.

شیردنگ: یک نوع بافتنی از جنس پشم نرم وکاموا که عرض آن سه تا پنج سانتیمتر وطول آن پنج تا ده متر میباشد. برخی از شیردنگها را برای زیبایی بهتر، آن را با منگوله های رنگی آراسته میکنند.

 وریس: طنابی بافتنی از پشم که عرض آن پنج تا هفت سانتیمتر و طول آن حدود هفت تا ده متر، یک سر آن توسط چوبی بنام هَچه وصل شده وکاربرد آن مهار کردن بار بر روی چهارپایان میباشد.

کًرس: طنابی بافتنی از جنس پشم یا موی بز، ِگرد مانند که موارد استفاده آن:بستن دست گاوها و گوساله ها- برای بستن یا مهار کردن چادر سیاه و... از وریس هم کوتاه تر است.-

اوسار: ترکیبی از چَرم وزنجیر نسبتاً باریک که دور گردن چهارپایان بسته واز طرفی به شکل لِگام در دهانۀ چهارپایان وصل ویک سرآن به شکل آزاد در دست سوار کار ویا بدست پیاده میباشد.

گِراوسار: بافتنی دو تکه بهم چسبیده از نوع پشم (برای اَفسار گوساله) یا به عبارتی دیگر طنابی که به دو تکه بافتنی وصل شود وبرای مهار کردن چهار پایان استفاده میشود.

 وَربند: یک تکه طناب بافتنی تقریباً یک متری که به جل چهارپایان وصل، یعنی جلوی سینۀ آنها بسته میشود.

 رفیده: به شکل نیم دایره واز پشم گوسفند درست شده (حالت نمد) که بوسیلۀ یک طناب زیر دم استر یا الاغ می بندند که هنگام عبور از شیب تند بار از گردن چهارپایان پایین نیاید.

لت: از موی بز بافته میشود و از بهم دوخته شدن آنها چادر سیاه(بُهون) ساخته میشود.

 ری تهده: پارچه ای که روی گهواره می اندازند تا  نوزاد از گزند مگس در امان باشد.

 جل: روپوشی از جنس پشم و موی بز که روی چهارپایان گذاشته تا از نفوذ سرما جلوگیری شود ویا از اصطکاک بار روی بدن جلو گیری گردد.

 جل شال: برای روی بدن مادیان استفاده میشود که قسمت سینۀ مادیان را نیز می پوشاند.

اَوار تهده:  از شیردنگ پهن تر بوده و برای بستن تهده روی کول زنان مورد استفاده قرار می گیرد.

نویسنده: نادر اسدی موری (اسدوند)»

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٩:۳۸ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٥ آذر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم