پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

متل مار اسپید و مار شه

متل از آقای رامین طهماسبی راکی

ای طوری که اگوهن زمونای قدیم یه شکالبونی( 1 ) یه رو صحو ( 2 )  زی ( 3 )  وریستاد ( 4 )  و ضهف قیلون ( 5 ) خرد و تفنگس ورداشت و رهد به شکال . خیله که رهد رسید به یه کُه . اخاست ز که بره بالا یهو ز پشت یه برد گهپ  صدا کیک و چر ( 6 )  اشنید . دونید و تپست ( 7 ) پشت برد و سرس اورد بالا دید که یه تیله ( 8 ) مار اسپید و یک مار شه وگهپ پهرستن ( 9 ) به یک . تیله مار اسپید  زورس  به مار گهپه نیرد . مار  گهپه هی تیله مار ازید به گل و گم ( 10 ) ازید بس و تیله مارم هی اکینید ( 11 ) و به زون خوسون تحریف ( 12 ) اکردن . پیا ره به زونسون نیبرد ( 13 ) که چه اگوهن اما دلس سی تیله مار اسپید سوهد . تفنگه ورداشت و تیر وند به مار شه گهپه، یهو مارا  پیت ( 14 ) خردن به یک و تیر زی دین تیله مارنه کند و مارا هم تنده رهدن لا ( 15 ) بردا ( 16 ) و گروسستن  ( 17 ) . دین ( 18 )  تیله مارم هی ورکند (19)  به هوا . پیا  شکالبون  زی من سر خس و گود ای دستم بشکهه ، ای نه زنام با ( 20 ) ، ای فهمم کور ( 21 ) ، مو اخاستم به داد تیله مار برسم و مار گهپنه بزنم اما تیرم به خطا رهد . پیا  تفنگسه زی به گل و گود فلون فلون مو ایر دی دست به تفنگ بورم  یا برم شکال ( 22 ) . بهل ( 23 ) خوم و زن و بچم ز  گسنه ای ( 24 )  بمیریم . تا پسین گسنه و تشنه همچو  مند ( 25 ) . پسین وریستاد و دست پتی اوید به هونه . زهنس زس پرس کرد : چنده دیر اویدی ؟ په کنی شکالت ؟ په بچیل چه بخورن ؟ پیا گود : زهنه بخت بووت ولم کن سر به سرم ننه بهلم  وا درد خوم بمیرم ، یو  چه نون خردنیه . زهنس گود : توخو   بووم  سوهدی  ، جون  به سرم کردی په  بگو بنم چه وابیده ؟ پیا گود : زی ایچو که رهدم پا یه که دوتا مار وسته بیدن به جون یک . یه مار شه گهپ اخاست یه تیله مار اسپیدهن بکشه مم دلم سوهد و اویدم کمکس بکنم با تفنگ اشتباهی زیدم دین تیله مارن چینیدم ( 26 ) . زهنس گود : عیو نداره ، توخو دلخا ( 27 ) نزیدیس وری دست و ریته بشور تا یه چایی سیت بیارم . شکالبون گود : بهل بنم وا چه هلی من سرم بکنم ، حالا بهل وافرصت .

ز او طرفم تیله مار اسپید که دهدر پادرشا ( 28 )  مارون بید دین کنده و خینالی و رنگ بریده ( 29 ) رهد تی بووس . بووس تا دهدرس چینو دید دو دستی زی من سر خوس و گود : رودم ( 30 )  ، بووم ، همه کسونم ( 31 ) ، چته چه وابیده ؟ دهدر نهاد وا گریوه و گود : مو رهدم صحرا ( 32 )  یه دری بخورم که یه مارشه گهپ اوید و خیله زیدم و گم زی بم و منه جنگ و مرافه ( 33 )  بیدم یهو  یه آدمیزاد وا تفنگ دینم کند . بووس ریسه بوسید و گود : عیو نداره بووم و گهوم  خو  ابوی و قارنید ( 34 )   های وزیر بگو بیطال ( 35 ) بیا دوا  بیاره و  یه ملهم (36 )  ورساهه ( 37 ) به دین دهدرم  . پادرشا باز گود : وزیر بیو وات کار دارم . وزیر اوید و دوگرزونی ( 38 )  نشست و گود : در خذمتم . پادرشا گود : تو اگوی چه وابیده ؟ ایما وا  چه ور  ای  آدمیزاد بکنیم ؟  وزیر که یه مار گهپسال (39 )  و کاردونی ( 40 ) بید گود : به قربونت ، ایما نونیم ( 41 )  ای آدمیزاد دستایی ( 42 )  ای کاره کرده یا نه . ایر دستایی کرده وا  بووس بدراریم ( 43 ) و داسه به عزاس بنشونیم . مو اگوم همی امشو  یکی  ز  ترکه ( 44 )  مارونه  بفشنیم ( 45 ) به هونه پیا و  بس بگویم دم هونه پیا خوسه به شباهت یه گژدین ( 46 ) بدراره و  بره من گیوس ( 47 ) . همچو گوش بده ، ایر پیا ناراحت بید و دستایی ای کاره نکرده بید ، صحو خوسه به شباهت یه آهی  ( 48 ) بدراره و پیانه بکشونه ایچو تا تلافی کارسه بکنیم ، اما ایر دستایی ای کار کرده بید همچو واسته و تا پیا پاسه کرد من گیوه گم بزنه به انگستس و بکشس . پادرشا هم خوشس اوید و گود یالا یالا همی حالا یکینه بفشن . ( پایان بخش نخست )

ادامه دارد...

پی نوشت :

1 - شکالبون : شکارچی / 2 – صحو : صبح / 3 – زی : زود /  4 – وریستاد : بیدار شد ، برخاست / 5 -  ضهف قیلون : صبحانه / 6 - کیک و چر : جیغ و فریاد زنانه / 7 - تپست : تپید ، مخفی شد     / 8 - تیله : توله ، بچه / 9 – پهرستن : پریدن ، گلاویز شدن / 10 – گم : گاز – گم زیدن : گاز گرفتن / 11 – اکنید : جیغ می زد ، شیون می کرد  12 – تحریف : تعریف ، گفت و گو / 13 – ره به زونسون نیبرد : زبان آنها را  متوجه نمی شد / 14 -  پیت خردن : تاب خوردن  ، پیچیدن / 15 - لا : بین ، میان / 16 – بردا : سنگ ها / 17 -  گروسستن : پنهان شدند ، مخفی شدند / 18 – دین : دُم / 19 - ورکند : به هوا پرید / 20 -  ای نه زنام با : ای کاش نمی زدم ، ای کاش شلیک نمی کردم /  21 – ای فهمم کور : من نادانم ، فهم کور : نادان / 22 – شکال : شکار / 23 - بهل : بگذار / 24 - گسنیی : گرسنگی / 25 - مند : ماند / 26 – چینیدم : قطع کردم  / 27 – دلخا : دستی ، عمدا ً / 28 – پادرشا : پادشاه / 29 – خینالی : خون آلود / 30 – رودم : فرزندم / 31 - همه کسونم : ای کسی که به اندازه همه فامیلم برایم دوست داشتنی هستی ، بسیار عزیز /  32 - صحرا : بیرون / 33 – مرافه : جنگ و دعوا / 34 – قارنید : داد زد ، با صدای بلند کسی را خطاب کردن / 35 – بیطال : دامپزشک ، بیطار / 36 – ملم : مرهم ، پماد/ 37 – ورساهه : ، بساید ، بمالد ( پماد بمالد ) / 38 – دوگرزونی : بر روی دو زانو نشستن ، با احترام در مقابل کسی نشستن / 39 – گهپسال : بزرگسال / 40 – کاردون : کاردان ، دانا / 41 – نونیم : نمی دانیم / 42 – دستایی : عمدا ً / 43 – بووس بدراریم : پدرش را در بیاوریم ، او را به شدت تنبیه کنیم / 44 – ترکه : باریک ، تلویحا ً چابک و  فرز / 45 – بفشنیم : بفرستیم ، اعزام کنیم / 46 – گژدین : کژدم ، عقرب / 47 – گیوهس : گیوه اش ، گیوه ی او / 48 – آهی : آهو /

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٩:۳۸ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ٩ آذر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم