پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

متل مُشک و موریز

متل از آقای رامین طهماسبی راکی:
 
یه روزگاری یه مُشک ( 1 ) و یه موریز ( 2 ) وایک( 3 ) زندیی( 4 ) اکردن . یه روز یه سرسرپا (5 ) گیرسون اوید ، نهادنس من دیگ و او رهدن سرس  و تش ور کردن(6 )زیر دیگ . (7 )مُشک گود ای موریز ایما  نه او داریم و نه هیوه (8 ) بیو  یکیمون بریم سی هیوه یکیمون بریم سی او . هر که زیتر( 9 ) اوید سرسرپانه بخوره . مشک رهد سی هیوه و موریز رهد سی او . موریز تنده (10 ) رهد او  اورد و  اوی . وخته (11 )  رسید ، دید مشک نویده  تی  خوس گود : مو (12 )  ز  خوم مشک نه ویده  ، خوم همه سرسرپانه اخورم . اوید دس زید به دیگ دستس سوهد (13 ) پا زید به دیگ پاس سوهد . اوید پوز بنه به دیگ وا همچی وست به دیگ و همچو سوهد و مرد . یه ساعت بعد موشک اوید دید موریز نویده تی خوس گود : موریز خو  نویدهبنشینم سر کیف و  به نم دل همه سرسرپانه بخورم . اوید زیر دیگ بست و ملاقه زی من دیگ که سرسرپانه بخوره یهو پا موریز اوید من ملاقه . لاش موریزه  درورد  و  مشک دس زی به اقهو زی وا بنگ بو  و هی خاک رهد من سرس که موریز جون جاهل وست به دیچی (14 )  مرد . من گریوه و زاری بید که کلا (15 ) اوید و گود : چته چته مشک خای (16 ) به سر  .  مشک گود : مشک خای به سر موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . کلا یه دفه تمام بالاس سیا وابیدن . کلا  فر داد و رهد کل یه چشمه  سر یه دار ( 17 )  نشست . دار بس گود : چته چته  کلا سیا  پر . کلا گود : کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . دارم پراس رهستس (18 ). چشمه گود : چته چته دار پر  رهده . دار گود : دار پر  رهده ، کلا  سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . چشمه هم اوس خینالی (19 )  آبید . پازنون( 20 ) اویدن او بخورن دیدن چشمه خینالیه . گودن (21 ) : چته چته چشمه خینالی . چشمه گود : چشمه خینالی ، دار پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . پازنونم تیکل ( 22 ) آبیدن و سرانه ورندن بلم ( 23 )   و  او  نخردن . پازنون تشنه اویدن  غله ( 24 )بخورن . غله ها گودن : چته چته پازنون تیکل . پازنون گودن : پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، آموریز جون جاهل وست به دیچی مرد . غله ها هم سرآزیر(25 ) آبیدن   و درگشتن. اومال ( 26 )  اوید او بده به غله ها . دید غله هاسرآزیرن . گود : چته چته  غله درگشته  ( 27 ). غله ها گودن : غله ها سرآزیر ، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . اومالم وا  بیل زید من  کد ( 28 ) خوس و کدس بورست ( 29 )  . دهدرس ( 30 )  اوید سی  بووس ( 31 ) شولوا ( 32 ) اورد یهو دید بووس کدس بورسته ( 33 )  گد : چته چته بوو کد بریده . بووس گود بوو کد بریده ، غله ها سرآزیر ، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . دهدرم شولوانه رِهد ( 34 )  من سرس و سرس سوهد و رِهد ( 35 ) تی  داس . داس گود چته چته دهدر سر سوده ( 36 ) . دهدر گود : دهدر سر سوده ، بوو کد بریده ، غله ها سرآزیر، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . داس که داشت نون تیری (37 ) اپوهد (38  ) خوسه وند (  39  ) سر تووه ( 40 ) داغ و شروع کرد به سوهدن .  زنه همساسون( 41 )  اوید  چمت (  42   ) اورد که تش بوره ،دید  دالو ( 43 )  اینی (44 )  سوسه بس گود : چته چته دالو چز و وز ( 45 )  . دالو گوهد : دالو چز و  وز ، دهدر سر سوده ، بوو کد بریده ، غله ها سرآزیر، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . زنه همسا  هم تیر ِ  توسی نه(46  ) ورداشت و زید من سر خوس و سر خوس اشکناد (47 ) و ...
یادس بخیر چنده زمونای قدیم همه وایک خو  بیدن و به تنگ و تفاق یکیدی بیدن . سی یکیدی  امردن و به یک پی ابردن .  ای متل یه دفه  مُنه یاد شعر سعدی وند که گود :
 بنی آدم اعضای یک پیکرند که در آفرینش ز یک گوهرند
  چو عضوی بدرد آورد روزگار  دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی غمینشاید که نامت نهند آدمی
--------------------------------------------
1 – مشک : موش  2 – موریز : مورچه  3 – وایک : با هم4–زندیی : زندگی  5– سرسرپا : کله پاچه  6  - تش ور کردن : آتش روشن کردن7-  آ : آقا  8 - هیوه : هیزم 9– زیتر : زودتر 10 – تنده : زود ، سریع 11– وخته : وقتی  12– مو  ز خوم : خوش به حال خودم 13– سوهد : سوخت 14–دیچی : دیگچه 15– کلا : کلاغ  16– خای : خاک 17– دار : درخت 18– رهستس : ریخت19– خینالی : خون آلود 20 – پازنون : گوزن ها 21– گودن : گفتند 22 -  تیکل :بز شاخ شکسته ، گوزن شاخ شکسته 23 – بلم : پایین 24 - غله : گندم و جو 25 – سروازیر یا سرآزیر : سر به زیر افکندن از شدت ناراحتی ، خمیده شدن  26– اومال : آبیار   27 – درگشته : واژگون شده 28– کد : کمر 29– بورست : برید ، شکست 30– دهدرس : دخترش 31– بووس : پدرش 32 -  شولوا : شوربا ، آش 33 – بورسته : بریده 34–رِهد : ریخت 35– رَهد : رفت 36– سوده : سوخته 37 –  نون تیری : نان فطیر 38– اپوهد : می پخت 39 - وند : انداخت ، پرت کرد 40– تووه : تابه 41– همساسون : همسایه آنها  42 – چمت : هیزم نیم سوز برای انتقال آتش از خانه ای به خانه ای دیگر برای گرمایش و پخت غذا43–دالو : پیرزن 44 – اینی : در حال ِ 45– چز و  وز : صدای کباب شدن گوشت ، جزغاله شدن46-  تیر توسی : تیر ، وردنه و ساج نان پزی 47– اشکناد : شکست ( شکستن عمدی )
 
 
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:۳۳ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۳٠ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم