پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

رنگ شناختی و چگونگی خوانش رنگ ها در بختیاری

     مردم بختیاری رنگ های اصلی را به خوبی می شناسند و از گذشته با رنگ سازی و رنگرزی نیز آشنا هستند. با الهام از طبیعت و با به هم  آمیختن رنگ های فرعی، پرده های زیادی می سازند و با اسم هایی بر گرفته از طبیعت نامگذاری می نمایند.

خوانش رنگ ها در گویش بختیاری به شرح زیر است:

اسپید،اسبید= سفید

سُهر=سرخ

هیل= سفید، سفید به رنگ پوست بدن انسان سفید پوست

زرد هیل= زرد روشن، سفید مایل به زرد

 عناوی=سرخ،عنابی

سوز=سبز

شه=سیاه

سیا=سیاه

کوو=کبود،آبی

تریاکی=قهوه ای

هاکشتری=خاکستری

 بور=سرخ، سرخ مایل به قهوه ای

 گلی=صورتی،سرخ کم رنگ

گندمی= رنگ گندم، گندمگون

سهر اناری= سرخ اناری

الوس= سفید

     رنگ خوانی و کاربرد و چگونگی خوانش رنگ ها در بختیاری برای همه موجودات و اشیاء یکسان و یکنواخت نیست بلکه در گونه های مختلف با نام هایی متفاوت اطلاق می گردد. برخی رنگ ها در گروهی از موجودات، کاربرد ویژه و خاص داشته و صرفاً برای آن دسته و گروه هم گونه بکار برده می شود اما در مواردی خاص رنگی اشتراک کاربرد در دیگر گونه ها را دارد. برخی رنگ ها با بیش از یک عنوان نامیده می شوند.

     برای نامیدن رنگ ها در پوشش و اشیاء از رنگ های معمول در زبان پارسی با اندک تفاوت هایی که در تلفظ و ادای آنها وجود دارد بکار برده می شود. برخی نام رنگ ها هم ویژه گویش بختیاری است مانند: شه به معنی سیاه.

مردم بختیاری رنگ حیوانات را با توجه به هر گونه از آنها با نام های خاصی بیان می کنند. گذشته از رنگ های متداول که در نامیدن موجودات و برخی اشیاء مشترک است، برخی رنگ ها هم صرفاً کاربرد حیوانی دارد و به موجود یا چیزی اطلاق نمی گردد، مانند: کهر، کال، گزه، دیزه و ...

خوانش هر گونه از حیوانات به تفکیک در زیر اشاره می گردد:

اسب و مادیان: ابرش، کهر (کمیت)، نیله، سمند، بور، 

میش: کال، اسپید، بور، پیسه،

بز: شه، الوس، پیسه،

گاو: شه، زرد، اسپید، پیسه،

قاطر: زرد، الوس، دیزه

الاغ: گزه، دیزه، سهره، الوس

به جز رنگ هایی که ذکر شد، حیوانات با نشانه های دیگری از رنگ در بدن شان نامیده می شوند. اگر اسبی قسمتی از پیشانیش به رنگ سفید باشد، چال خوانده می شود و اگر همین حیوان پیشانی سفید، بدنی بور داشته باشد، بورچال نامیده می گردد. در صورتی که اسب کهری ساق دست و پایش سفید باشد، چار قلم اسپید و به طور کلی کهر چار قلم اسپید خوانده می شود.

     چال در مشخصه رنگ اسب، میش، گاو و بز کاربرد دارد.

((( از همتباران گرامی درخواست می گردد چنانچه رنگی از قلم افتاده و ذکر نشده است لطف فرموده و اعلام نمایند. با سپاس از شما)))

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٤٢ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٥ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم