پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

واژه ی رستم زاد جایگزین سزارین

رستم زاد جایگزین سزارین

  شایسته خواهد بود که از این پس به جای استفاده از واژه ی بیگانه ی «سزارین» در عمل جراحی زایمان زنان، واژه ی ایرانی «رستم زاد» را بکار ببریم زیرا واژه رستم زاد هم  پارسی است و هم اولین زایمان با عمل جراحی درکشور ایران و احتمالاً در دنیا است که با تدبیر سیمرغ در قبال 


درخواست کمک زال در فارغ نمودن رودابه برای دنیا آوردن رستم پهلوان ایران زمین انجام گرفته است.

     در کتب تاریخی آمده است که زادن سزار قیصر روم به روش عمل جراحی صورت گرفته بود و از این رو این نوع عمل زایمان به وی نسبت داده شد و با نام سزارین معروف گردیده و در کشور ما نیز توسط  پزشکان در بین مردم عادی زبانزد شد.

     بر پزشکان و ایرانیان گرامی است که در رواج و اشاعه عنوان «رستم زاد» به جای  واژه ی بیگانه سزارین در بین مردم  همت نموده و پارسی را با فرهنگ کهنش پاس بدارند. کافی است که پزشکان فرهنگ مدار در معاینات و بررسی های پزشکی خود به بیمار و یا همراهان وی بگویند: «خانم محترم زایمان شما باید به صورت رستمزاد انجام شود یا شما باید رستمزاد شوید» و این عبارت را به بیماران خود گوشزد کنند تا نام پارسی این عمل در بین مردم ایران رایج و متداول گردد.

به گزیده ای از داستان زادن رستم در شاهنامه حکیم فردوسی اشاره می گردد:

بسی بر نیامد بر این روزگار                که آزاده سرو اندر آمد ببار

بهار دل افروز پژمرده شد                   دلش با غم و رنج بسپرده شد

ز بس بار کو داشت در اندرون              همی راند رودابه از دیده خون

شکم گشت فربی و تن شد گران             شد آن ارغوانی رخش زعفران

...

ببالین رودابه شد زال زر                       پر از آب رخسار و خسته جگر

همی کند موی و همی خست دست              پر از غم همی بود و بر سان مست

همان پر سیمرغش آمد بیاد                      بخندید و سیندخت را مژده داد

یکی مجمر آورد و آتش فروخت     وزان پر سیمرغ لختی بسوخت

هم اندر زمان تیره گون شد هوا      پدید آمد آن مرغ فرمان روا

...

چنین گفت سیمرغ کاین غم چراست     به چشم هژبر اندرون نم چراست

...

نیاید به گیتی ز راه زهش           به فرمان دادار نیکی دهش

بدان تاش بیشی بود خرمی         بدین آمدن از ره مردمی

بیاورد یکی خنجر آبگون           یکی مرد بینا دل پر فسون

نخستین به می ماه را مست کن    ز دل بیم و اندیشه را پست کن

تو بنگر بینا دل افسون کند         ز پهلوی او بچه بیرون کند

شکافد تهی گاه سرو سهی         نباشد مر او را ز درد آگهی

وزو بچه ای شیر بیرون کشد     همه پهلوی ماه در خون کشد

وزان پس بدوزد کجا گرد چاک    ز دل دور کن ترس و اندوه و باک

گیاهی که گویمت با شیر و مشک    بکوب و بکن هر سه سایه خشک

بسای و بیالای بر خستگیش        ببینی هم اندر زمان رستگیش

...

شگفت اندرو مانده بد مرد و زن     که نشنید کس بچه ای پیلتن

شبانروز مادر ز می خفته بود        ز می خفته و دل ز هش رفته بود

...

چو آمد زن از بی هشی باز هوش     بر افراخت بر تخت دو یال و گوش

ز تن دور دید آن گران بند را          بدید آن گرانمایه فرزند را

...

  ( مقاله رستم زاد بر گرفته از وبلاگ پزشک نوشت)

پس از درج نوشته ای تحت عنوان «رستم زاد را جایگزین سزارین بکنیم»  در وبلاگ شخصی و پس از چند روز موضوع را در اینترنت و در وبلاگ تخصصی و پر محتوای «پزشک نوشت» یافتم. مطلب جالب و ارزشمند و تخصصی رستم زاد از سوی یک پزشک عنوان شده بود. مطلب ارزشمند را انتخاب و به متن قبلی اضافه و درج کرده تا بیشتر و بهتر و به صورت علمی و تخصصی مورد استفاده قرار گیرد. با تشکر از این پزشک عالیقدر و فرهیخته.

«فردوسی شاعر بزرگ و بلندپایه در شاهنامه خود درباره زاده شدن رستم اشعاری آبدار سروده که شایان بسیار قدردانی است. فردوسی زاده شدن رستم را طییعی و عادی ندانسته بلکه از پهلوی رودابه می داند، از طرفی درد و رنجی که رودابه مادر رستم میکشد زیاده بر درد و رنج هر زائو و مادر دانسته که احتیاج به آمدن سیمرغ و موبد و جراح میداند.  که به عمل جراحی در شکم رودابه می انجامد. بچه نیز عادی و طییعی نبوده، بلکه بسیار بزرگ بوده است. آنگاه دوختن و بخیه کردن و مرهم نهادن و سایر کارها پس از عمل جراحی را بیان می داد. بنابراین نوزادی را که مادرش از خطر جسته و رسته است؛ « رستـــــم »نام میگذارند.

 

 

بســی بــــر نـیـامـد بـریـن روزگـــــار              کـــه آزاده ســــــرو انـــدر آمـد بـبـار

بهـــــار دل افــــروز پــژمــرده شــــد               دلـش بـاغـم و رنـج بـسپـرده شــــــد

زپــس بـــار کـــو داشــت درانــدرون               هـمـی رانـد رودابـه از دیـده خــــون

چنان شد که یکروز ازو رفت هـوش              از ایـوان دسـتـــان بـرآمـد خــــروش

یـکـایـک بـدسـتـان رسـیــد آگــــــهی               که پـژمـرده شـد برگ سـرو ســــهی

بـبـــالـیــــن رودابـــــــه شــد زال زر               پــر از آب رخســـار و خستــه جــگر

شبـستـان همـه بنـدگــان کنـده مــوی               بـرهـنه سـرو مـوی و تـر کرده روی

چـو از پـر سیـمـرغـش آمـد بـبــــــاد               بـخـنـدیـد و سـیـنـدخـت را مــژده داد

یـکـی مـو بـرآورد و آتـش فـروخــت               وزآن پـر سـیـمـرغ لختـی بسـوخـــت

هــم انـدر زمـان تـیـره گـون شد هـوا              پــدیــد آمــد آن مــرغ فـرمـــــان روا

چنین گفت سیمرغ کاین غم چراست؟              بچـشـم هـژبـر انـدرون نـم چـراست؟

بـیـــاور یـکـی خـنـــــجر آبـگـــــــون               یـکـی مـــرد بـیـنـا دل پـــــرفســــون

نخـسـتیـن بـه مـی مـاه رامسـت کـــن              زدل بـیـم و انـدیـشـــه را پـسـت کــن

تـو بنگر کــه بـیـنـا دل افســون کنــد               زپـهـــــلـوی او بـچـــه بـیـرون کنـــد

شـکـافــد تـهـی گـاه ســـــرو ســـهـی               نـبـاشــــد مــر او را زدرد آگـــــــهـی

وزو بـچـــه شـیــــر بـیــــرون کشـــد               هـمــه پـهـلـوی مـــاه درخـون کشـــد

وزان پـــس بـدوزد کجــا کـرد چــاک               زدل دور کـن تـرس و تیمـار و بــاک

گیـاهی کـه گـویـم ابـا شیـر و مشــک              بکوب و بکن هر سه در سایه خشک

بســـــــای و بـیـالای بـرخســتگـیــش               به بـینی هم انـدرون زمان رستگـیش

بـر آن بـال از آن پـــس یـکی پـر مـن              خجسـتـــــــه بــــود ســـایـه فـرمــــن

بـرایـن کـار دل هیـچ غـمگیـن مــــدار             کــه شــــاخ بـرومـنـدت آمـد بــبــــــار

بـگـفــت و یـکـی پـر زبـار و بـکنــــد               فـکـنـد و بـپـرواز بـرشــــد بـلنــــــــد

بشـــــد زال و آن پـر او بـــرگـرفــــت              بـرفت و بکرد آنچه گفت ای شگفـــت

بــرآن کـار نــــظاره بـد یـک جهــــان              هـمه دیـده پـرخـون کـهـان و مـهـــان

بـیـامـد یـکـی مـــوبـد چـیــــره دســت               مـرآن مـاهـرخ را بـمـی کـرد مـســـت

بـکـابـیـد بـی رنـــج پـهـلـوی مـــــــاه               بـتـابـیــــد مــر بچــــــه را ســــرزراه

چـنـان بـی گــزنـدش بـرون آوریـــــد               که کـس در جهـان این شگفتـی نـدیـد

یـکی بچـه ای بـد چـون گوشیـد فــش              بـبـالا بـلنـــــــد و بـدیـدار کــــــــــــش

شـگفــت انـدرو مـانـده بـد مـرد و زن              کـه نـشـنـیـد کــــس بـچـــه پـیـل تــــن

 

سام پس از شنیدن گزارش چگونگی زادن رستم به زال میگوید:

 

بــزال آنگهی گـفـت صـد نـژاد                       بـپـرسی نـدارد کـس اینـرا بیـــاد

کـه کودک زپهلو برون آورنـد                       بدیدن نیکویی چاره چون آورنـد

بـسـیمـرغ بـادا هـزار آفریـــن                       کـه ایـزد ورا ره نـمـود انـدریــن

 

 

این امر یکی از شگفتیهای داستانهای شاهنامه است. با آنکه فردوسی پزشک نبوده ولی به هر گونه توانسته همه واژه ای مناسب این جراحی را بازگو کند.

 

برای نمونه : « بتابید مر بچه را سر ز راه »

این چرخاندن همان است که  Version  گفته میشود و باید جراح بدان عمل نماید تا بچه بیرون آید.

برای بیهوشی مادر رستم از شراب استمداد گردیده است.

فردوسی مادر رستم را به عنوان زن آبستن و ناراحتی های زنی که میخواهد زایمان کند را بسیار خوب بازگو کرده است.

اینکه یاری از جراح زبردست(موبد) کرده یعنی کار را بکاردان سپرده است.

اینکه به سیمرغ برای آوردن یک جراح ماهر و مست کردن مادر رستم و بیرون آوردن بچه از پهلوی مادر و دوختن آن قسمت از بدن مادر که چاک داده بود دستور می دهد.

اینکه شکافتن پهلوی مادر رستم بدون رنج و درد و تابیدن سربچه (Version) و بیرون آوردن بچه را بدون آسیب و آزار مادر بیان کرده است.

 

فردوسی در اینجا واژه های فنی و پزشکی را به کار برده است،  برای نمونه خجنر آبگون همان چاقوی تیز و بران، مرد بینا دل پرفسون همان جراح دانشمند است، مست کردن ماه همان بیهوش کردن مادر رستم است، شکافتن همان برش ( Incision ) است، تهیگاه به چم پهلوی مادر است، دوختن و چاک همان دوختن و شکاف زخم است،  تهیه مرهم با گیاه و داروی های لازم و دستور گذاردن آن بر روی زخم، خستگی و رستگی همان زخم ( Plaies) و بهبود و درمان  (Guerison) و نمونه های دیگر.

 

این عمل را چنانکه می دانیم عمل قیصری و به زبان فرانسوی ( Operation Sesarienne) می گویند و آن منسوب به تولد ژول سزار Jule Cesar    قیصر روم است که معروف است بر اثر عمل جراحی از شکم مادر بیرون آمده است و در زبانهای آلمانی   ( Kaiser Schnitt) و انگلیسی  (  Caesarean Section) گویند. بلیناس ( Pline) از این عمل درباره ژول سزار اشاره کرده است.

 

اما درست آن است که در کشور ما این عمل به نام عمل رستمی و یا شکاف رستمی باشد چرا که نه فردوسی از زاییده شدن ژولیس سزار آگاهی داشته و نه پزشک بوده است، بنابراین اگر ما ایرانیان آنرا شکاف و عمل رستمی بخوانیم، زیاده روی نکرده ایم.»

برگرفته از وبلاگ:پزشک نوشت

http://pezeshknevesht.persianblog.ir 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٤۱ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ٢٧ اردیبهشت ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم