پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

شیوه نگهداری غذا در قوم بختیاری و نفوذ خرافات توسط شیادان

 

 

قوم بختیاری از نان بیات شده کمتر استفاده نموده و معمولا از مصرف غذاهای مانده ( به ویژه غداهای شب مانده ) امتناع می ورزند .  پرهیز و امتناع از غذاهای مانده و بیات شده ، حاصل تجربه و مشاهدات از مسمومیت و بیماری هایی بود که بر اثر مصرف اینگونه خوراکیهای مانده ، گریبانگیر مردم می گردید . تجربیات و آگاهی مردم باعث شد تا مردم از مصرف غذاهای مانده و کهنه که بدون مراقبت و توجه به نگهداری و عدم امکانات ، دچار رشد ونمو باکتری و میکروب های گوناگون واز جمله کپک می شدند ، خودداری نموده و خود را از مبتلا شدن برهانند . این تجربه و آگاهی به تدریج و با سوء استفاده از مردم ساده وناگزیر، توسط برخی شیادان سود جو ، به خرافات کشانیده شده و مسمومیت را به اجنه و از ما بهتران و غیره ربط می دادند . به مردم القاء کرده بودند که اجنه و موجودات آسمانی و از ما بهتران شبها که در خواب هستید به سراغ غذاهای شما می آیند و از غذاها استفاده می کنند . چون دستهای  از ما بهتران آلوده است ، آلودگی به غذاها سرایت کرده و شما با مصرف این غذاها بیمار می شوید . ورد و دعا و سوزن و . . . را تنها راه پیشگیری و سلامت اغذیه دانسته و با سر کیسه کردن مردم به درآمدی بدون زحمت دست یافته و به نیت سوء خویش که همانا به خرافه کشاندن مردم و گرم نگه داشتن بازار مکاره خود بود ، نایل می آمدند . دعانویسان ، برای سالم ماندن غذاها دعا می نوشتند و ورد می خواندند و با اضافه نمودن برخی آیات و سوره های کوتاه الهی و دعاها و مناجات مذهبی مردم مسلمان را فریب می دادند .مردم درمانده و بیمار و بدون امکانات پزشکی و درمانی علمی با شنیدن اوراد و ادعیه اسلامی و بالاتر از آن با شنیدن آیات  و سوره های قرآن مجید به ملای دعانویس دوره گرد شیاد ایمان آورده و با التماس ودر ازای پرداخت وجوه هنگفت تکه کاغذی آلوده به جوهر کثیف و بیماری زا که بیشتر با نوشته هایی بی معنا  و ناخوانا سیاه شده بود  به دست می آوردند . دعا نویسان می گفتند که غذایی را که  شب مصرف نشده و باقی مانده  باید با این دعا پاک و قابل مصرف نمود . دعا را در کنار و یا روی غذا قرار داده و سوزنی را در غذا فرو کنید تا هنگامی که اجنه سراغ غذا می آیند ، تا از آن استفاده کنند با دیدن دعا و یا برخورد دستشان به سوزن ترسیده و از غذا و خوردن آن دوری نمایند تا غذا سالم بماند .  بنابراین یک تجربه و آگاهی که مردم به مرور زمان و با هزینه سنگین بیماری و مرگ و میر به دست آورده بودند با حیله و مکر شیادان دوره گرد به خرافه کشانده و تجربه مردم به خرافه و انحراف تبدیل گشت . مردم نیز اوراد و ادعیه دعانویسان را آموخته کمتر به سراغ دعانویسان می رفتند و خود اعمال و اوراد را انجام می دادند . برخی مردم کنجکاو محلی نیز خود مبادرت به آموزش و به ترویج خرافه در بین همتباران خویش می نمودند و تقریبا همگان را با این نوع پیشگیری از بیماری و مسمومیت ترغیب و تشویق می نمودند . مادران هم به نوبه و وظیفه خود این خرافه را مثل هر کار دیگری که می بایست به دختران خود برای زندگی آینده شان یاد بدهند ، به او می آموختند . این خرافه نیز به مانند دیگر خرافات از نسلی به نسلی و به صورت یک آموزه انتقال یافته و پیش رفت تا جایی که متاسفانه امروزه هم با پیشرفت علم و آگاهی برخی مردم در روستاها و عشایر به چنین شیوه های مردودی متوسل می گردند .

قوم بختیاری مانند دیگر اقوام ایرانی آموخته بودند که برای نگهداری غذاها باید از راهها و شیوه های منطقی و درست اسفاده نمایند . برای نگهداری گوشت با توجه به نبود یخچال آنرا نمک سود کرده و یا دود اندود می نمودند . یادگرفته بودند که غذا و یا نان را به اندازه مصرف طبخ نمایند تا موجب فساد و خرابی نشود و غذا هم از بین نرود . معمولا در بختیاری نان را به اندازه مصرف روزانه پخت کرده و هر روز نان تازه بر خوان مردم مهیا بود .

کمه که در بخش غذاهای بختیاری ذکر شده است ، برای از بین نرفتن و سالم ماندن و به هدر نرفتن آن طبخ می شد . طرز تهیه کمه بدین صورت بوده و هست که گوشت را کامل سرخ کرده و پس از اضافه کردن نمک و ترشی ( قارا یا ترشی انار ) و ادویه جات ، درون سیراب ، روده و یا پوست قرار می دادند و در آن را محکم بسته و به حال خود رها می کردند . شیوه ای که اروپاییان مبدع آن شناخته شده اند و سوسی و کالباس را بدین صورت تهیه کرده که اکنون در سراسر جهان تولید می شود از ایران و اقوام ایرانی هم چون قوم بختیاری به اروپا رفته است.

     در این شیوه غذا برای مدتی طولانی سالم و قابل خوردن باقی می ماند . راههای مختلف مانند سرخ کردن ، نمک سود کردن ، کمه کردن ، خشک کردن ، آب کردن ، آب گرفتن ( پالایش ) در نگهداری سالم غداها ثمره تجربیات ارزنده  سالیان متمادی مردم بود تا ضمن مصرف خوراکی های سالم از بیماری و ناراحتی ها نیز مصون بمانند  .

ادامه ...

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۳:۱٢ ‎ق.ظ ; یکشنبه ٢۱ آذر ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم