پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

نوروز و بختیاری

 آیین جهانی نوروز با پایه و ریشه علمی ،  تمدن و فرهنگی ملی و باستانی و مردمی ، با صلابت و قدرت که زاییده اندیشه فرهنگی دیرینه  و تمدنی بزرگ در باره  دگرگونی و تغییر و زایشی نو و منطقی دوباره طبیعت ، نماد زندگی و بیداری ، با جشن وشور و نشاط  و سرور ، خود را به جهانیان نمایاند . جهان بدون هیچ شعار و تبلیغ ونمایشی خاص ، این آیین کهن و دوست داشتنی را با اشتیاق و میل پذیرفت . علمی و منطقی و شاد بخش بودن این جشن و آیین غنی ومردمی ، و برگزاری آن توسط  افراد بسیاری از دیگر اقوام و ملل دنیا ، باعث گردید  تا  سازمان ملل ، این جشن ملی ایرانیان را با اکثریت نظر نمایندگان خود ، را به عنوان یک جشن  جهانی به ثبت برساند . نوروز جهانی شد و ایرانیان به خود و فرهنگ خود در دنیا می بالند و نوروز که یکی از داشته ها و پایه های فرهنگی ایرانیان است ازصحن سازمان ملل متحدبایسته و شایسته برخاست و با افتخار از آستان سازمان ملل و از زیر شعر زیبا و و با مسما و جهانی سعدی تبرک شده به دلهای جهانیان راه یافت و جهانی گردید .

نوروز که یکی از آیینهای کهن ایرانیان است ، در قوم بختیاری  نیز مانند دیگر اقوام ایرانی برای برگزاری آن احترام خاص و ویژه ای داشته و دارند و هر ساله با شوق و شور فراوان به  پیشواز این آیین و رسم دیرینه ایران باستان رفته و بهتر و بیشتر از پیش این رسم و آیین فرهنگی و باستانی  را برگزار می نمایند . نوروز پیک بهار است و از آمدن بهار و زایش و پیرایش انسان و طبیعت را مژده می دهد .

قوم بختیاری با داشته های فرهنگی کهن خویش همواره در زنده نگهداشتن آنها کوشیده و به بهترین صورت و وجه بجای آورده و در احیا و اغناء آن کوشیده است .یکی از فراوان داشته های فرهنگی و کهن بجا مانده در قوم بختیاری نوروز است . بختیاریها از یلدا تا چله بزرگ و کوچک و تا زاد روز نوروز زایش طبیعت در بهار ،  به پاسداری فرهنگ باستانی مملکت خویش وفادار و متعهد و متعصب همت گماشته و با افتخار و سربلندی ، هر ساله بهتر از پیش ، برای پایداری و ماندگاری آن در میان نسل جدید به بهترین نحو و با منش و دستورات معین برگزار می نمایند .

نوروز در گذر زمان و با هجوم غارتگران و چپاولگران وحشی بسیاری از  فرهنگ ستیزان بی فرهنگ  مواجه و با پشتوانه مردم  با فرهنگ و با غیرت خود با آنان مقابله کرده و با جانفشانیها و از خودگذشتگیهای ملت خویش ، ماندگار و جاویدان بهتر از دیروز ، استوار و سرافراز بر بلندای فرهنگ ایران و جهان  خود را می نمایاند .  نوروز با قدمتی به درازای تاریخ تمدن ایران و جهان ، نام و آوازه نیک  و منطقی و با مسما و ریشه فرهنگی خود را حفظ کرده و در برابر کینه و ظلم رومیان به ظاهر متمدن ، بی رحمی مغول خونخوار و بی فرهنگ و عقب افتاده  ، تازیانه های وحشیانه بربریت عرب جاهل ، خم به ابرو و شکست به قد برافراشته و خلل ناپذیر خویش نیاورد . نوروزیان خون دادند و ناله نکردند ، جان دادند و سر ذلت بر آستانی نساییدند ، سوختند و زبان به نفرین  آتش نگشودند ، اسیر بازار مکاره برده فروشان شدند و آزاده و رها به سوی خاک خویش سر فرود آوردند و نیایش اهورا مزدا و خداوند یکتای زرتشت  را در زیر غل و زنجیر نامردمان پست از یاد نبرده و با خون و جان خویش ، داشته های فرهنگی  و یادواره هایش را در اقصی نقاط دنیا بر سینه تاریخ حک کرده و به یادگار نهادند تا امروز که در بیشتر این خاک گیتی ، نام نوروز در آغاز و زایش طبیعت و رستاخیز جهان و در جای جای دل مردمان نیک نهاد ، به حرکت و جنبش و جوشش و شادمانی در آید . جشن و پایکوبی نوروزیان در سراسر گیتی همه مردم دنیا را به تفکر و تعمق وا داشت تا به ایرانیان و اندیشه و فکر و آمال و آرزوها یشان بیشتر بیندیشند و به مردم فرهنگ مدار ایران با زبان تحسین و تکریم روبرو گردند .

مردم ایران نوروز را در زیر زمین و در بطن و دهلیزهای دل خویش نگاه داشتند تا دست نامحرم  نامردمان کم بین و حسود و مغلطه گر بدان نیازد و به سلامت  و پایدار و ایستا به نسلهای آینده منتقل شود . نوروز با همه سختی هایی که  پیش رویش به وجود آمده بود به شایستگی و صلابت در دلهای عاشقان بجا ماند . بهار از حرکت و زایش نایستاد ، گلها و شکوفه ها هر ساله از گلبنها و از بن شاخه خشک سر برون آورده و می آورند  و عطر و طعم خوشی را به کام ایرانیان نثار می کنند .

بختیاریها هر سال با وجود سرمای زمستان به گرمی و نشاط وبا دلی شاد به پیشواز نوروز می روند . امروزه مردم بختیاری نیز مانند دیگر مردم مشتاق نوروز ایرانی و غیر ، به تهیه لباس نو و خرید شیرینی و دید و بازدید اقوام و دوستان می روند . اما در قدیم قوم بختیاری  ضمن تهیه رخت نو و معمول زمان خویش ، به دید و بازدید رفته و انجمن شاهنامه خوانی تشکیل داده و از نوروز و پهلوانان و آداب و سنن ایرانی یاد می کردند . حکیم توس را تحسین کرده و نیایش نوروزی را به روحش تقدیم می کردند . قرآن می خواندند و شکر ایزد را بجای می آوردند .از کینه و دشمنی دوری می کردند و بخشش و گذشت یکی از آداب نوروزی بود . هر کس در نوروز طلب بخشش می کرد ، بدون مضایقه بخشیده می شد . در نوروز کسی حق نداشت که با دیگری دشمنی داشته باشد و کینه  کسی را به دل داشته باشد . اگر به کسی چنین گمان می رفت از طرف مردم طرد شده و بازخواست می گردید . نوروز در نظر مردم بختیاری روز نو و روز پاکی و پاک شدن بوده و هست . در نوروز می بایست پاک بود و پاک شد ، چه از نظر ناپاکی جسمی و مادی و چه ناپاکی از نظر معنوی و اجتماعی . نوروز شعار پاکی و پاک بودن و بری از هر عیب و زشتی و پلیدی را با خود به همراه  دارد .

شیرینی و آجیل و خوراکیهای نوروزی مردم بختیاری ، بیشتراز فراورده های دامی و کشاورزی و دانه گیاهان وحشی موجود در طبیعت سرزمین بختیاری بود . و زینت بخش سفره نوروزی بختیاری گلهای شقایق و بابونه گرمسیری بود و درفرارسیدن نوروز که مردم بختیاری در خوزستان سکونت داشتند ، به وفور و فراوانی یافت می شد .تخم مرغ رنگ شده هم جای همیشگی خود را در سفره نوروزی داشته و دارد .آجیل مردم در قدیم عبارت بود از : گندم برشته ( گندم بوداده ) ، کلخنگ و بن یا بنک  ( پسته کوهی ) ، گندم موری ، مویز ، انجیروحشی ، دیری ( deiri  خرمای خشک شده ، محصول غیر بختیاری) ، حلوا ، پست ( pest  )کنار و آرد کنار، تمته ( temte) ، گردو ، بادام ، کاکول ، کلوچه و . . .

نوروز در بختیاری در زمانهای گذشته اگرچه با سادگی سفره اش بر قرار می شد اما با استقبال  پرشور و به گرمی دلهای مشتاق برگزار می گردید و همیشه و همه وقت برگزار می شد و با احترام و عشق از نوروز یاد می گردد . ارج و قرب نوروز در بختیاری تا جایی است که بختیاری ها اسم دلبندان خود را که در ایام نوروز یا روز عید نوروز به دنیا می آیند ، نوروز و یا عیدی می گذارند . نام  افراد زیادی از فرزندان بختیاری نوروز و عیدی است .  قوم بختیاری با نامگذاری  پسران خود به اسم نوروز و عیدی ، سعی در زنده نگهداشتن این آیین و رسم کهن ایرانی را داشته و دارند . این خود یکی از راههای نگهداشت فرهنگ غنی ایرانی است که مردم بدان همت  گماشته اند که قابل تقدیر است .

نوروز  پایدار و جاودان بر همه دلهای شاد و اندیشه های آگاه سرمی زند و ماندگار خواهد ماند . نوروزگریزان ، از روز می گریزند ولاجرم به شب خواهند رسید . روز ، پس از آن باز هم به آنان خود را خواهد نمایاند و با پرتو نورانی خود روشنایی و زندگی را به ارمغان خواهد آورد .

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٢:٠۳ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٦ آذر ۱۳۸٩
Comments نظرات () لینک دائم