پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

نقش زنان در طایفه پبدنی و قوم بختیاری

اگر چه زن در قوم بختیاری تقریبا تا دهه اول قرن چهارده شمسی از نعمت سواد و خواندن و نوشتن محروم بود و اکثر قریب به اتفاق از رفتن به مکتب و مدرسه باز ماندند و هم چنین زنان بختیاری در ظاهر، نقش کمتر و پایین تری نسبت به مردان در امور قوم و طایفه و خانواده داشتند اما واقعیت امر حکایت از همراهی و همدوشی زنان با مردان قوم خویش را داشته و دارد . زن در بختیاری پابپای مردان در عرصه معیشت وزندگی و تربیت فرزندان ، تولید و درآمد سهمی مساوی داشته و در مواردی نیز سخت کوش تر و پرکارتر ، چرخه زندگی را به حرکت در می آورد . زنان  گذشته از وظیفه مادری و مسئولیت سخت و طاقت فرسای خانه داری و تولید و در آمد ، درایجاد ، حفظ ، حراست و احیا و غنا بخشیدن به فرهنگ و هنر ، آداب و سنن قوم بزرگ بختیاری سهم بزرگ و بسزایی داشته و دارند . شیرزنان بختیاری این وظیفه مهم و سنگین را تقریبا به تنهایی و به صورت آزادانه  و خود خواست  ،  با طیب خاطر و با اشتیاق و میل بر عهده و دوش خود پذیرفته بودند . زنان در راستای حفظ و اشاعه فرهنگ و هنر و آداب و سنن بر مردان پیشی گرفته و سهم بالا و والای خود را در این عرصه مهم فرهنگی ، به گواه آثار و مانده های ادبی و آدابی و فرهنگی قوم بزرگ بختیاری به ثبت رسانده اند . بیشتر اشعار و سرودها نشات گرفته از ذوق و قریحه ظریف و حساس شیر زنان بختیاری در کوچراها و گذرگاههای ایل ، در کاشت و برداشت محصولات ، در هجران مردان و پسران عزیز خود در برزیگری و درو محصولات در سختی گرما و خطرات مرگ آفرین آن ، درجنگ و ستیزها ،  آمال و آرزوها ، استدعا و شکرگزاریها و در مراسم شادی و سوگواریها ازقوه مخیله و سینه پر سوز و گداز حنجره خوش آواز آنان ظهور کرده و تا آینده ای دور و شاید تا ابدی برای نسلهای بعد، با اصالت و پر محتوا پا برجای باقی خواهد ماند . زنان ایل در فراق و دوری از مردان خود به شعر خوانی روی آورده تا التیامی برای درد هجران و دوری برای آنان باشد . گیرایی و جذابیت سروده های زنان ، مردان را وا می داشت تا به ویرایش و وسعت اشعار بپردازند . گیرایی و هیجان سروده های زنان کمک کرد تا مردان در باروری و توسعه اشعار مختلف  بختیاری با زنان با احساس و ظریف  همراه گردند و فرهنگی غنی و اشعاری موسیقایی و پر بار از خود بجای بگذارند . به جرات می توان گفت که مطلع و پایه و خمیر مایه همه سروده ها و اشعار بختیاری از سوی زنان با احساس و صاحب ذوق ، ولی گمنام بنا نهاده شده است و با همکاری و خواست غیر مستقیم مردان با ذوق به تکامل رسیده است .

کل ( kel ) زدن زنان در هر حرکتی برای مردان ، چه در جنگ و ستیز با دشمن و در جدال با سختی های زندگی و طبیعت و چه در شادی و غم ،  و یا در کوچ و کوچراه و یا  کوره راههای صعب العبور ، خود یک موسیقی هیجان آور و تکان دهنده و به حرکت در آورنده است . زمانی که هیچ انرژی برای حرکت در وجود کسی نباشد کل زدن زنان به مردان انرژی و حرکت و غیرت و تعصب می دهد . کل موسیقی بدون کلامی است که بر پایه احساس و غرور ساخته ، و به وسیله ساز حنجره و نای نواخته می شود . اگر چه شعری همراه کل به گوش نمی رسد اما کل به همراه خود پیامی دارد که به شنونده خود می رساند . سازنده این موسیقی و این پیام موسیقایی ، زنان با ذوق و با احساس و دلیر بختیاری هستند که نوایی آنان مهیج و آگاه کننده ای است برای همگان .        

 

     زن بختیاری سروده های خود را به اقتضای مراسم شادی و یا غم و اندوه ، زمان و مکان و موقعیت ، مراد و منظوری خاص به منصه ظهور و آفرینش در آورده است .

سروده های این سالارزنان خود دارای تم و ملودی های خاصی است  و درواقع در  دستگاهی از موسیقی محلی بختیاری ساخته شده است .

سروده های    

     زن با احساس بختیاری برای مراسم نامزدی و عروسی و جشن و شادی ، اشعار زیبا و ویژه ای را سروده و با ریتمی شاد و آوایی خوش و دلنشین ، میهمانان را به وجد در آورده و جشن شاد عروسی را با سرخوشی و امید برای زوج جدید به خاطره ای بیاد ماندنی تبدیل می کند . اشعار داماد لالایی ( دوالالی ) و آهای گل از اشعار و سروده های زنان بختیاری است که در جشن نامزدی و عروسی خوانده می شود .

    در مراسم عزا و سوگواری نیز ، اشعار و سرودهای غمگنانه با صوتی حزن انگیز خوانده می شود . صوت محزون و گریه آلود زنان سرود خوان و به ویژه همخوانی آنان ( سرو و گاگریو ) هر دل سنگی را آب کرده و اشک بی اختیار را از چشمان جاری می سازد .

سرود برزیگری که در سختی درو و خطرات مرگ آفرین آن و در دوری از خانواده برای هر دروگری ، ندا و آوایی بود امیدوار کننده در باز گشت به دامان خانواده . برزیگر خسته از درو و گرمای طاقت فرسای خوزستان ، با خواندن سرود برزیگری به خود امید زنده ماندن می دهد و از تن خستگی درو را به در می کند و ترس از بیماری و جانوران درنده و زهرآگین را از خویش دور می سازد تا  با تامین معاش خانواده به سلامت به دیدارشان بشتابد .

سرود شوخی ( شبیخون ) سروده هایی برای تهییج  مردانی است که یا در جنگند و با دشمن می ستیزند و با خواندن اشعار شبیخون به خود و دیگران جرات و توان مضاعف می بخشند و دشمن را به ضعف و زبونی می کشانند و یا با خواندن سرود های شوخی یاد جنگ  و ایثار و از خودگذشتگی مردان شهید را باز گو می نمایند .

و . . .

هنر های دستی زنان بختیاری  

نقش بافته ها- ورست و شیر دنگ و . . .

موفقیت درمیانجیگری زنان در نزاعها  . . .

و پایمالی حقوق زنان و عوض خون بها رفتن آنان . . .

ادامه مطلب در آینده . . .

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٠۱ ‎ق.ظ ; شنبه ۱٢ دی ۱۳۸۸
Comments نظرات () لینک دائم