پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

تالی ز سِویل (تاری از سبیل)

روزا دیندایی تعطیلی سال نو بید. واسکِی زیتر ورگرتُم اصفاهون و به وخت رِوُم سر کار.  ز لالی اویدم سی مسلیمون و ز اوچو هم رهدم به شوشتر. آمُخته وابیدمه به سیلون و ارده و حلوا و ترشی ناردون و لگجی شوشتر. دلم هم غلوه اکشید! رَهدُم منه بازار قدیم شوشتر. مو به لری واس گپ ازیدم هو هم به زون شوشتری اگد. تَرُم بگوم که بختیاری و شوشتری جور یک گفت و لفت دارن و به یَک نزیکن. پیا دُکوندار آدم خووی بید و ز یو که مو به زَوون بختیاری واس گپ ازیدم خوشس اوید و گد: ایسو سیچه اَمون که زَونمون چی یَکه، به زوون خومون قصه نَمکنیم؟ کُتی ز بختیاری یون که اِشناسم شون هم به فارسی پی مو قصه کنن؛ ای کار خوو نیسه! ...

هیم چینون که وام گپ ازید، چیایی که اِخاستم هم سیم اِکشید. ز همه لیمه استیدم؛ هم سی خومون و هم سی سر و سوغات سی کس و کارون. صندُق ماشین پر اَوید ز چغ و چیل و سوغاتی. آرد کنار هم استیدم!


چیام که خواستم اَماده وابیدن و خواستم حساو بکنم. تا دست کِردُم منه جیوم و یه هو به ویرم وست که پیلام وام نیدن! به پیا شوشتری گدم: بوخشین پیلام منه ماشینن! سَوو اِروم پا ماشین و پیلامه ایارم و ایام خذمتتون. رهدم تی ماشین. هر گشتم کیف پیلیمه نجستمس! اَو وابید و تُکست به زمین! دست و دل نامید اُویدم تی دکوندار شوشتری. بس گدم: حجی راستیاس پیلام بلا وابیدنه! شرمندتم که همقذر زحمت وستین و جنس سیم کشیدین! منی قسمت نبید که ای چیانه بستونم و بورم! پیا دکوندار گد: عیبی نداره! نَمخو غصه خووری! هنونه بور و دینداتر پیلسونه آری سیم. گدم: اما مو اخوم بروم اصفاهون و تا سال دیه هم گاشد نیاهم! چک هم ندارم که بت بدم! شرمندتم حجی! حجی گد: عیوی نداره! به جا چک و سفته، تالی ز سویلات نه ایچو تا هرسا که اومدی پیلامه دِهی و تال سویلته دِهُم! گدم یه تالی ز سویلام بدم به جا چیایی که زت استیدمه؟ گد: آه! تالی ز سویلات دهیم تا پیلامه دی! مَهَم تال سویلته دهم... ایسو آ تا ز تال سویل به جا چک و سفته و سند سیت قصه ای بکنم! 
موکیش بم کرد و بردم سر یه تخت چووی نشوندم و به شاگردس گد که مشتریاسه رد و پد بکنه و سیم صحوت کرد...


(چینا نترم خوو به زون شوشتری یون صحوت بکنم و گاشد به بزرگوارشوشتری یون جسارت وابووه، به زون خومون نقل قولس اکنم.)


گد: قدیم بَووم هم منه هیم بازار دکون داشت و وا بختیاری یل هم داد ستد اِکرد. یه روز یه پیا بختیاری که زس دیار بید آدم سردیاری بید وا چن تا دیه اویدن منه دکون. بهد سلام و... به بووم گد: مال کنون نهنگه و اویدیم بی به بازار سی گردواری رهرو. هر چه داشتیم فروهدیم و کردیم سون به پیل.خوم نبیدم؛ پیلا تی رفیقونم منه کارومسرا بید که دز هم ز بی وره ای  رفیقونم زیدن به هرچه پیل و دار و ندارمون بید و  بردنسون؛ مندیمه بی هیچی و مال کنون هم نهنگه و نتریم برویم به مال و گوسند بیاریم و بفروشیم و گردواری بکنیم. تی چن تا ز حجی یل هم رهدمه هیشکی ریمونه نگرهدن. تا اویدمه تی خوت! ار تری آبرومه بخر ایر هم نتری که ورگرتیم به مال و

....
بووم بس گد: پیا بختیاری چه داری سی گروی بنی و چه زم اخوی؟

پیا بختیاری گد: قاطرون و هَرگل هم که وا بارانه بورن؛ تفنگم هم که یه غل ز لاشمه و نترم ز خوم جداس کنم! اسبم که زیر پامه گرو طلوت!

بووم گد: اوسو اخوی پیاده روی تا مل؟ نه! یه تال ز سویلت بنه گرو چیا که ابری!

پیا بختیاری هم قوول کرد.  پیا بختیاری دست اورد به سویلاس و یه تال زسون کند. به تی خوم دیدم که وا کندن تال سویل، چن گُلِ هرس ز تیاس رهسست...!


بووم یه تلیش پارچه متخال اسبید برید و تال سویل پیا بختیارینه نهاد لاس و وا سیزن و دشکه دور تا دورسه دُهد و نهادس لا دفتر حساوس و ری کرد به پیا بخیتاری و گد: هر چه اخوی ز منه دکون وردار به حساو و به پا تال سویلت! مو مندم که بووم چه جور ای همه جنسه به گروی یه تال مِلی داده به پیا بختیاری!!!


پیا بختیاری ز برنج و قتد و چاهی و گوگرد و ادووه و فت و کُت و رخت و بخت و ...  ورداشت و دیندا هم بار حیونونس کرد و رهد. بووم منده وا یه گروی که یه تال سویل بید و بس!

تا هونون رهدن به بووم گدم: بوو ای چه کاری بید که تو کردی؟ غَلی ز سرمایته دادی به جا تالی ز سویل؟! سی چه؟ بووم گد: قول پیایل بختیاری قوله! تال سویل پیا بختیاری ز هر تمسک و سندی هم با ارزشتره  و ...

 سالاگشتس که رهدیم به لالی سی حساو کتاوامون، تال سویل و طَلَو سیم آشکار آوید. هی تِی خوم اگدم که پیا بخیتاری برد و خرد و گُرُهد! مر ایما دیه صحاو پیل ابوویم! وُ فرگای دیه...

تا رسیدیم به مال پیا بختیاری، جلدی یه لاش بره به دار کردن سیمون و کواو کردن و خذمت کردن که تا اوسو چونون نیدم بی و هنی هم نیدمه و به ویرم منده!

صَوَه ترینس، بهد خرد و خوراک شاهینه و زمندی، پیا بختیاری گد: حجی هونه ز خوته و مهمون عزیز مالمونی! بار بدهکار ری کولم سنگینی اکنه! پیل حساوت اَماده هد، تال سویلمه اوردیه؟ طلو و حساوته بستون و تال سویلمه مرحمت بفرما! تا همسوو هم که یونه گد باورم نی بید که پیلمونه اده!

بووم سیلی بم کرد و لو هندی زید و دست برد منه چمته دونس و دفترسه درورد. تال سویل پیا بختیارینه بس داد. پیا بختیاری هم یه هورج نهاد پیش بووم. پرس پیل نرقینه بید. مو اویدم واپیش که بشمارمسون. بووم نَهِشت؛ پیل نیشت بم و گد: ای پیلا اشمارده هدن و ... !

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۸:۱٩ ‎ق.ظ ; دوشنبه ٢٤ آبان ۱۳٩٥
Comments نظرات () لینک دائم