پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

قسم پیر چُلوله(pir choloole)

قسم پیر چُلوله(pir choloole)

مردم بختیاری مردمانی معتقد، صادق و ساده و بی آلایش اند اما بیشتر سالخوردگان زیاد قسم می خورند و در گفتمان و محاورات خود با هر جمله، یک سوگندی بر زبان می آورند. این بدان معنا نیست که مردم بختیاری حرمت مقدسات را در نظر نمی گرفتند بلکه برای تأیید و تأکید بر گفتار و سخن خویش از قسم زیاد استفاده می کردند و این کار برای آنان به صورت یک عادت در آمده بود.

در این گونه سوگند یاد کردنهای مکرر، اجباری در بین نبود و به جهت کاری

 

 


خلاف صورت نمی گرفت و هم چنین به درخواست مالباخته و زیان دیده ای نیز برگزار نمی گردید بلکه همان طور که قبلاً اشاره شد برای نشان دادن درستی گفتار بکار گرفته می شد. دلیل دیگری هم که مردم را در گذشته به سوگند خوردن زیاد و پشت سر هم وا می داشت این بود که عامه ی مردم در برابر هر گفته، خبر و یا گواهی، فرد را سوگند می دادند تا به صحت و ثقم آن پب ببرند. اما زمانی که فردی به کاری خلاف متهم می گردید و از سوی کسی درخواست سوگند می شد، فرد به راحتی سوگند نمی خورد، حتی اگر مقصر بود؛ خداترسی و باور مردم به پیشوایان دینی آنان را از قسم خوردن وا می داشت و بسیار اتفاق افتاده بود که فرد تا پای سوگند خوردن می رفت اما انجام نمی داد و پرداخت زیان طرف مقابل را می پذیرفت. افراد مبرا و بی تقصیر نیز گاه حاضر به سوگند نمی شدند و با اعلام این که مقصر نیستند اما به جهت رعایت قداست و حرمت مورد سوگند قبول خسارت می کردند.

 

اعتقاد مردم بختیاری به خداوند یکتا، پیامبر اسلام ( ص) ، قرآن مجید، امامان معصوم، آرامگاه ها و مقابر معصومین و مکانهای مقدس به حدی است که به راحتی و به سادگی حاضر به سوگند خوردن نیستند چرا که احتمال وجود دین و یا حق و حقوقی در بین است و به راحتی سوگند نمی خوردند.

 

هر گاه فردی نسبت به امری متهم می شد، بزرگان قوم طبق آیینی خاص فرد مورد اتهام را در زیارتگاه و جایگاه مقدسی می بردند و قسم می دادند. البته سعی همه بر این بود که شخص مالباخته و زیان دیده را از سوگند دادن متهم منصرف کنند و یا فرد مظنون را وادار به اعتراف نمایند تا آیین سوگند انجام نشود و حرمت باورها محفوظ بماند.

 

مردم بختیاری یک نوع سرگرمی طنز آمیز و شوخی مانند دارند که ضمن اجرای طنزآمیزی آن، برای فرزندان خود آموزشی را طراحی می کردند تا آنان در سوگند یاد کردن زیاد بکار گیرند و به آنان هم یاد بدهند که اگر کار خلافی در اجتماع خود انجام بدهند، مورد بازخواست و سوگند دادن خواهند شد. بنا براین آنها فرزندان نونهال و نوجوان خود را آموزش می دادند تا کار نیک انجام دهند و از کارهای بد و ناپسند در جامعه دوری نمایند. این سرگرمی شوخی آمیز که با یک گونه سوگند ساختگی همراه بود، ساخته و پرداخته اندیشه ی آموزشی اندیشمندان قوم بختیاری است که در بین تبار بختیاری به قسم «پیر چلوله» معروف شده است. قسم پیر چلوله با انجام مراحلی به شرح زیر صورت می گیرد:

 

سوگند دهنده، پارچه ای را دوتا(دولا) کرده و بین دو انگشت شست و سبابه قرار می داد تا به صورت u در آید و پارچه تا شده تا انتهای انگشتان فرو برده می شد. سپس چلوله ای( شاخه ی نازک و خشکیده علف)رادر قسمت انتهای انگشتان(u) خود قرار می داد. در ابتدا برای اینکه قسم خورنده متوجه برنامه ی آموزشی و سرگرمی نشود و سوگند را راستین بپندارد، خلافی را به یکی از بچه ها نسبت می دادند و فرد را متهم می کردند. بچه که مرتکب اشتباهی نشده بود،خلاف منتسب به خود را انکار می کرد. اجرا کننده برنامه که خود را برای قسم دادن به شیوه ی پیر چلوله آماده کرده بود، رو به بچه ی متهم می کرد می گفت: اگر راست می گویی و مرتکب اشتباهی نشدی باید قسم بخوری! زبان به علت ترشحات دهان خیس است و چوب به راحتی به آن می چسبد.

 

بچه که به بی گناهی خود باور داشت بلافاصله خود را آماده قسم خوردن می کرد. سپس فرد قسم دهند به او می گفت: تو باید با زبانت چلوله(تکه ی چوب) را از بین انگشتان من در بیاوری؛ اگر با یک حرکت آن را در آوردی بی گناهی و چنانچه در نیاوردی و زبانت در بین انگشتان گیر افتاد گناهکاری و باید تنبیه شوی.

 

کودک بی خبر از برنامه ی سوگند، زبان را درون انگشتان می فرستاد تا تکه چوب را بر دارد و بی گناهی خود را به اثبات برساند و شخص سوگند دهنده نیز آماده بود تا با رفتن زبان فرد به طرف چُلوله، انگشتان خود را ببندد و او را مقصر و کناهکار جلوه دهد. بنابراین با رسیدن زبان فرد سوگند خورنده به چُلوله، فرد قسم دهنده انگشتان خود را بسته و زبان کودک را محکم می گرفت و می گفت دیدی کار اشتباه کرده بودی؟ چون زبانت گیر افتاد،گناهکاری...

 

پس از اجرای برنامه سوگند پیرچُلوله کودکان و نوجوانان از ساختگی سوگند آگاه می شدند و خود برنامه را با بچه های دیگر به عنوان یک سرگرمی انجام می دادند.

 

سوگند پیرچُلوله آموزشی بود برای پیشگیری از سوگند خوردن بی مورد و زیاد و هم چنین دوری از گناه و کارهای ناشایست که بدان وسیله پدران به طور غیر مستقیم به فرزندان خود یاد می دادند.

 

شما اگر خواستید مراسم پیرچُلوله را انجام دهید سعی کنید زبان را زیاد فشار ندهید تا طرف مقابل اذیت نشود. راستش من هنوز درد قسم پیر چُلوله را حس می کنم!

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٧:۳۸ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢۱ بهمن ۱۳٩٤
Comments نظرات () لینک دائم