پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

دایی واژه ای است بختیاری...

دایی واژه ای است بختیاری...
برگرفته از فصل سوم کتاب «از پوده تا پبده» نوشته ی حسین عبدالهی پبدنی»

دایی، کلمه ای بختیاری
شایسته است که در باره ی واژه ی دایی روشنگری شود تا بهتر و بیشتر به اصالت
 و ریشه ی آن پی برده شود. واژه ی دایی بر گرفته از زبان بختیاری است که در
 
زبان فارسی کاربرد دارد ولی شوربختانه مردم بختیاری کمتر از آن بهره می گیرند
 و بیشتر به جای آن از کلمه ی «هالو» که دگرگون شده ی کلمه ی «خال» عربی
 است، استفاده می کنند. خال در زبان عربی به برادر مادر گفته می شود که پس از
 ورود به زبان فارسی، پسوند«او» ی مصغر به خود گرفته و خالو خوانده شده 
است. این کلمه در گفتار بختیاری نیز وارد شد و دستخوش دگردیسی گویشی قرار
 گرفت و به هالو مبدل گشت. برخی واج ها مانند «خ»، «ب»، «ر» و ... در
 گویش بختیاری به واج دیگری بدل، برگردانده و دگرگون می شوند. در این 
دگردیسی می توان به واج «خ» هم اشاره کرد که به واج «ه» برگردانده و خوانده
 می شود؛ مانند: «خاک» به «هاک»،«خر» به «هر»، «خرما» به «هرما»، 
«خار» به «هار» و ...
دایی یک کلمه ی ریشه دار و اصیل بختیاری (لری) است که از دو بخش «دا» و
 «یی» ساخته شده است. «دا» به معنی مادر و «یی» پسوند نسبی است و روی
 هم رفته، معنای دایی را می توان منسوب به «دا»(مادر) دانست که به برادر مادر
 گفته می شود. کلمه ی دایی در زبان فارسی کاربرد کامل و معمول دارد و بیشتر
 تبار و اقوام ایرانی نیز این کلمه را در گویش و زبان خود به برادر مادر به کار
 می گیرند. در حالی که این کلمه ی ریشه دار و بر گرفته از زبان بختیاری و لری
 است، در میان صاحبان آن کمتر بهره گیری می شود. در فرهنگ معین، دایی را 
چنین معنی کرده است: 
{قس- بختیاری(قیاس کنید به بختیاری)day،مادر}برادر مادر، خال، خالو.
دا (نام) یی(پسوند نسبت)=دایی، برادر مادر، برادر منسوب به مادر.
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٩:٤۱ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ٥ آذر ۱۳٩٤
Comments نظرات () لینک دائم