پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

آستاره ی سُهر

از:ستین بختیاری

شو اوری مو دیم آستاره

بلیوست و اکرد هی بم اشاره

 

منستی بم اگد: سیچه نیهری؟

بکن شادی که امشو یادگاره

 

ولاییدم تیامه باز نیشتم

که ای لاشم به خوو هد یا بیاره

 

بدیدم هم بیارم هم به هوشم

به سینه آسمون گل چی بهاره

 

گدم شرگت خدا؛ ای بارالاها

بگوو تا که بدونم کار و باره

 

سراسر آسمون وا ای همه اَور

چه طور آستاره جینون وادیاره؟

 

چه طور وابیده وا ای اور سنگین

ملامل آستاره بی شماره

 

چراغونی سی کی کردی تو امشو

گمونم که عزیزت سردیاره

 

مو دیدم جم جمه آستاره هانه

کُچیر و گپ و او هف تا براره

 

اگوی گوشسون به مو بیدی ز زیتر

ز یک پاشستن و ویدن دو واره

...

تُرِ سُهری کشیدن ور دل اور

مو دیدم که تُرس دیندا نداره

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٩:۳٢ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ٢٢ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

غار پبده

انبوه گزنه های سرسبز در دهانه ی غار پبده زیبایی غار را دو صد چندان کرده است. گل های سنگ(گل بردرو) نیز بر تنه ی خره ها دیدنی و زیباست!

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٢۸ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢٠ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

پشکل به گال

از :ستین بختیاری

پشکل به گال

... چلام هنی درد اکنه؛ خا مو آدم نکارویی هم هدم! ... دوش شُمی،گوویلم و کریل تاتم اویدن به هونم. تا هیم سوو هم ایچونن و انن پشگل به گال بازی اکنن و مو هم اویدم که سیتون بگوم چه چه وابید و چه کردیم:

... تا رسیدن، منستی که دست منه یکی کرده بوون، وا یک ری به مو گدن: ایما اخویم پشکل به گال بازی کنیم! گدم: پشکل به گال! هو هم منه شهر؛ کونی گال؟ کونی پشکل؟ بیاین ورق بازی کنید؛ تخته نرد بازی بکنین یا کوس و چار! په مو چه جوری گال پشکل منه هونه بیارم سیتون! ز کجه! چه جوری!...

وایک گدن: خوت گدی هر سا اویدین به هونم هر چه خواستین سیتون اَماده اکنم هلا خوت و قولت!

مندم منس که چه بکنم! بی یو که جواو سونه بدم رهدم منه هوش و بیل ورداشتم و گلا باشقه نه کومه کردم سر یک و خوو تپ و کوسون کردم سر یک. ز تپ و توپ مو همه ریسستن منه هوش که چنه؟ چه اکنی؟ ... گدم دارم سیتون پشکل به گال راست اکنم. تا ترستم کوفتمس منه یک تا سفت وابید. پنج تا پیا کمکم نکردین واستادن به نیشتن بم و زنگل هم هررررره هندنه ورداشتن ...

 

خوو که کُفتمس و سفت اوید، رهدم گوشت کوونه ز منه آشپزخونه اوردم. ای کرت زینه اوید نیام که مو گوشت کونه نیدمت ازنیس منه باشقه خراو و ناپاک ابووه و... یواش به زینه گدم: یکی بهترسه استونم سیت! تی یونوه خراوم مکن اسو اگون ز زینس اترسه! یه غا پیل اوید بم و آروم دستسه ز گوشت کوو جدا کرد و دیه دنگی نداد....ری کردم به مهمنون و گدم: چن تا تون اخوین بازی کنین؟ پنج تا ز پیایل و چارتا هم ز زنگل گدن که بازی اکنن و وا خوم که حساو کردم اویدیم به 10 نفر.

وا گوشت کوو دو رش(ردیف) گال بیست تایی غیل کندم که سر یک ابیدن چل تا. تا دیدنس گدن: خا یو خووه اما پشکلاس چه؟ رهدم سی آشپزخونه که زینه غارنید بم: باز چه اخوی بری حرُم کنی؟ دست بردم یه پاکت نخود ورداشتم و منه گوشس گدم: بجاس دو کیلو استونم سیت! دنگی مده تی ای زنگل و پیایل! یونون فامیل هدن اما هوالن!گدم: ری کرد به مهمنون و گد: پیا ایما فیله بپه ایس اویده بیادس!...

...160 نخوداس خانی بیدن و درشت؛ چل تاسه اشماردم و هر 16 نخود دادم به دست یکی ز زنگل و پیایل و گدم بیاین تا بازی بکنیم. پیایل اویدن وا پیش اما زنگل گر زیدن و واستادن و گدن: په ایما وا هیم رختا بنشینیم منه هاک و گلا باشقه! گدم: په نه! اروم سیتون مبلمان ایارم منه باشقه! نکه قالی و رختخوو زیر تکی هم اخوین؟ و ...

...دور تا دور گالا جم وابیدیم و هر کی 16 تا نخودسه چارتا چارتا چید منه چار گال خوس. سی ره وندن بازی هر کی خواست هو به نیا بووه که ز ناچاری پشک وندیم. پشک وست به مو. گال دیندایی خوم کندم و رهدم وا پیش. چن دور وا یک زیدیم که به نیاتر ز همه گا مو زایید...  

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۳:٥۱ ‎ب.ظ ; جمعه ۱٧ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

بهارم بی تو چی پاییز زرده

بهارم بی تو چی پاییز زرده
کُنار آرزوهام پر ز برده

دلم جا نی گره سی دیدن ریت
امیدم چی زمستون سردِ سرده

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٢٢ ‎ب.ظ ; جمعه ۱٧ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

کی ایا وا یک رویم هونه خدا

از: ستین بختیاری

کی ایا وا یک رویم هونه خدا
سی یه چاستی تیس بوویم وایک دو تا

ای گوهن سر راست هده وارگس به کُه
خُس تکه، بار ونده مالسه به رُه

...

خویم رویم تیس یه دمون بی قیل و قال
بس بگویم زی دیلق وسته به مال

سیس بگویم ز کار و بار آدمی
زس به اشنیم هر چه ای گو، ری به ری

نی بریم شارا کشونه وا خومون
نی بریم منجا نشین و گَو برون
...
...
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:۳۱ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٥ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

ای خومت شوگار شه، تو یارمی

ای خومت شوگار شه، تو یارمی
سی یو که همرنگ روزِگارمی

پا گرون چی بخت مو سنگین و برد
چی دل یارم صویر و دیر و سرد

شو نشینی هامه وا تو ای کنم
درد دل هامه سر سرفت انم

آرُمی، گوش اگری ...
...
از:ستین بختیاری
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۸:۳٠ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

هم هو که پری ناز گد: ...هستسه بم بدین، برمس سی «سَی مون»...

از: ستین بختیاری

 

گاتاوخت منه کس و کارون،ز یو و هو(این و آن)، به زبونزد(ضرب المثل) ایشنیدم که اگدن: همو که (هم هو که) پری ناز گد: هستسه(استخوانش را) بم بدین برمس سی «سَی مون»(برای سگ مان)؛ سیم پرس پیش ای وید که انکه چه! ...

   تا یه کرت ز کا برخوردار که پیا چیدونی بید پرس کردم و سیم گد:

«منه بختیاری گوشت فروشی(قصاب) نبید ار یکی گوسندی اکشت یا زس امرد، بهره هونه واده خُسه اورداشت و باقیسه بین 

ادامه مطلب
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٧:٢۱ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

«هزار و یک»، در فرهنگ بختیاری

«هزار و یک»، در فرهنگ بختیاری

خوانش و بکار بری شمار(عدد) «هزار» و «هزار و یک» در فرهنگ و دانش بومی بختیاری کاربردهای ویژه ای دارد.

مانند:

 برای آرزوی عمر طولانی برای دیگران می گویند:«خدا هزار جونت بکنه!»یا هزار جون بای!»...

برای نشان دادن اندازه و مقدار زیاد چیزی: «هزار منه!»«هزار منی!»...

در زبانزد(مثل): «هزار که بو»(هزار که شد، هر چه شد یا هر چه باشد، آب از سر گذشتن...)

«هزار و یک»نیز مانند شمار هزار در بختیاری کاربردی ویژه داشته و دارد که بر پایه ی باور مردمی، آموزه ای بسیار کارا و مؤثر در حفظ محیط وحش در میان مردم در گذشته رایج و بکار گرفته شده بود. آیا شما از این باور مردمی و آموزه ی ارزشمند اجتماعی و اقتصادی اندیشمندان مجرب بختیاری آگاهی دارید؟  

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٠:٠٩ ‎ق.ظ ; دوشنبه ۱۳ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

بیاد خسرو آواز بختیاری، آبهمن علاءالدین

دلا سی بلال خوندنات تنگ اَوید

به سی شوخیات ور سرا جنگ اَوید

  

شلیلت کلو کرده دل سهده یل

ز دنگت دل آمخته ی فنگ اوید

 

دل کوگ خوشخون به غم بار وند

کهستون تاراز، بی دنگ اوید

 

کُهِ زرده تا آسمار و منار   

تفنگ پُرِ غصه، پُر بنگ اوید

 

کن و کنِ کن مال، مندیر مند

به سی مال کنون، دل پرِ زنگ اوید

 

گل زرد و اسپید باوینه هات

پلاسست و چُهرست و بی رنگ اوید

 

تو ای خسرو بیت و آواز ایل

نُمِت بهمن دار شیردنگ اوید

 

گهِ مافه گه هات به هر کوه و دشت

به ایذه و لالی و گهرنگ اوید

 

صدات مند به کهسار دل تا ابد

سرودی ز چارلنگ هف لنگ اوید

 

دل تنگ «تهنا» به غم سیت نشست

ز داغت پریشون و بی شنگ اوید

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٤:٠٦ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱٢ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

ترسم تیاس سوسن(بسوسن)

از ستین بختیاری:

... مو هم چی بچه یل دیه، تا پیایل میلس اگرهدن، سی یو که منه میلس رهمون بدن و گپ و گفتار پیایل گپ و چیدونه آمُخته وابوم، جلدی ارهدم منه میلس و یه کارینه اگرهدم وادست. یه کرت چایی انهادم خذمتسون، یه کت وا افتوه لین( آفتابه لگن) پیش ز سرفه و بهد ز سرفه دستاسنه اشتم و گاتاوختی هم جُمه ز دوو پر اکردم و اگردوندم منه میلس به پیایل موکیش اکردم و دیندا هم انشستم دوون میلس و بال قالی و گوش اگرهدم بسون و اورچیدمسون به دل...
یه کرت که «گی»(نوبیت) مو وابید که چایی بنم به پیایل، بهد که نهادمسون و پیایل نوش منه جونسون کردن رهدم که استکان و زیره هانه بنم منه سینی و ورگنمسون، همه چایی یاسونه خردن بی غیرزا تاته کهزاد؛ یه دِر خرد و دووارته رهدم بالا سرس دیم هنی نخردسه اما زیر استکانه گرهده منه تنگه و هی سیلس اکنه! بس گدم: تاته کهزاد په سیچه چاییته نی خوری؟ وا دووارته چایی بریزم و بیارم سی میلس؛ په جلدی بخورس! ورگشت وا اشاره به عیس دهدر منه زیراستکان گد: بووم؛ ترسم تیاس سوسن! چایی نیخوم...


 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۳:٥٦ ‎ق.ظ ; شنبه ۱۱ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

بگو تا بیاهم ...

بگو تا بیاهم به سیل تیات

بگو تا بوندم خومه وا میات

 

بوینم خومه مینه تیهات سیر

به بندت به مهنم، بمیرم نیات

 

ستین بختیاری

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۳:٥۳ ‎ق.ظ ; شنبه ۱۱ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم

روز کورش بزرگ، پدر حقوق بشر و پدر ایران زمین جسته باد


کورش، پدر ایران

پسرِ خوروَش ایران ، پدر ایران است
کُرِ خورشید فروزان، پدر ایران است

گوِ شیر- اوژنِ کورش، شهِ بیدار زمان
سرِ بالیده ز آنشان، پدر ایران است

پدرِ داد و دهش، مهر و گذشت و بخشش
شهِ داد و حق انسان، پدر ایران است
...

گلِ خوشنامی ایمان، مهِ هورا مزدا
سرِ بسپرده به یزدان، پدر ایران است

...

ز کهن مانده به گیتی، بر هر دشمن و دوست
ذوالِ قرنینِ به قرآن، پدر ایران است(ذوله قرنینه به قرآن)

به دل نیل و به جیحون، به تن پارس خلیج
دُر بالیده به مرجان، پدر ایران است

...

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٧:۳٢ ‎ب.ظ ; شنبه ٤ آبان ۱۳٩٢
Comments نظرات () لینک دائم