پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

چنه چنه؟

 

شیر  زرد   ور  من   برد             ار    زهله داری   بیو  بگرد        

Shire  zarde   vor    mene  bard

Ar   zahle   dari   biow    begard

 

 دو تا  گوو  به کل  یک              هیچ ندارن  خور  ز  یک

dota   gawo  be    kele     yak

Hich   nadaren   khavar    ze   yak

 

   ز سر   یک  و ز پا  دو                  ار  ادونی  اسمسه  بگو

ze     sar    yako    ze   pa    do

Ar   edoni    esmese       bogo

 چنه چنه ها از آقای رامین طهماسبی راکی

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٥:۱٦ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۳٠ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

متل مُشک و موریز

متل از آقای رامین طهماسبی راکی:
 
یه روزگاری یه مُشک ( 1 ) و یه موریز ( 2 ) وایک( 3 ) زندیی( 4 ) اکردن . یه روز یه سرسرپا (5 ) گیرسون اوید ، نهادنس من دیگ و او رهدن سرس  و تش ور کردن(6 )زیر دیگ . (7 )مُشک گود ای موریز ایما  نه او داریم و نه هیوه (8 ) بیو  یکیمون بریم سی هیوه یکیمون بریم سی او . هر که زیتر( 9 ) اوید سرسرپانه بخوره . مشک رهد سی هیوه و موریز رهد سی او . موریز تنده (10 ) رهد او  اورد و  اوی . وخته (11 )  رسید ، دید مشک نویده  تی  خوس گود : مو (12 )  ز  خوم مشک نه ویده  ، خوم همه سرسرپانه اخورم . اوید دس زید به دیگ دستس سوهد (13 ) پا زید به دیگ پاس سوهد . اوید پوز بنه به دیگ وا همچی وست به دیگ و همچو سوهد و مرد . یه ساعت بعد موشک اوید دید موریز نویده تی خوس گود : موریز خو  نویدهبنشینم سر کیف و  به نم دل همه سرسرپانه بخورم . اوید زیر دیگ بست و ملاقه زی من دیگ که سرسرپانه بخوره یهو پا موریز اوید من ملاقه . لاش موریزه  درورد  و  مشک دس زی به اقهو زی وا بنگ بو  و هی خاک رهد من سرس که موریز جون جاهل وست به دیچی (14 )  مرد . من گریوه و زاری بید که کلا (15 ) اوید و گود : چته چته مشک خای (16 ) به سر  .  مشک گود : مشک خای به سر موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . کلا یه دفه تمام بالاس سیا وابیدن . کلا  فر داد و رهد کل یه چشمه  سر یه دار ( 17 )  نشست . دار بس گود : چته چته  کلا سیا  پر . کلا گود : کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . دارم پراس رهستس (18 ). چشمه گود : چته چته دار پر  رهده . دار گود : دار پر  رهده ، کلا  سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . چشمه هم اوس خینالی (19 )  آبید . پازنون( 20 ) اویدن او بخورن دیدن چشمه خینالیه . گودن (21 ) : چته چته چشمه خینالی . چشمه گود : چشمه خینالی ، دار پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . پازنونم تیکل ( 22 ) آبیدن و سرانه ورندن بلم ( 23 )   و  او  نخردن . پازنون تشنه اویدن  غله ( 24 )بخورن . غله ها گودن : چته چته پازنون تیکل . پازنون گودن : پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، آموریز جون جاهل وست به دیچی مرد . غله ها هم سرآزیر(25 ) آبیدن   و درگشتن. اومال ( 26 )  اوید او بده به غله ها . دید غله هاسرآزیرن . گود : چته چته  غله درگشته  ( 27 ). غله ها گودن : غله ها سرآزیر ، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . اومالم وا  بیل زید من  کد ( 28 ) خوس و کدس بورست ( 29 )  . دهدرس ( 30 )  اوید سی  بووس ( 31 ) شولوا ( 32 ) اورد یهو دید بووس کدس بورسته ( 33 )  گد : چته چته بوو کد بریده . بووس گود بوو کد بریده ، غله ها سرآزیر ، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . دهدرم شولوانه رِهد ( 34 )  من سرس و سرس سوهد و رِهد ( 35 ) تی  داس . داس گود چته چته دهدر سر سوده ( 36 ) . دهدر گود : دهدر سر سوده ، بوو کد بریده ، غله ها سرآزیر، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . داس که داشت نون تیری (37 ) اپوهد (38  ) خوسه وند (  39  ) سر تووه ( 40 ) داغ و شروع کرد به سوهدن .  زنه همساسون( 41 )  اوید  چمت (  42   ) اورد که تش بوره ،دید  دالو ( 43 )  اینی (44 )  سوسه بس گود : چته چته دالو چز و وز ( 45 )  . دالو گوهد : دالو چز و  وز ، دهدر سر سوده ، بوو کد بریده ، غله ها سرآزیر، پازنون تیکل ، چشمه خینالی ، دار  پر رهده ، کلا سیا پر ، مشک خای به سر ، موریز جون جاهل وست به دیچی مرد . زنه همسا  هم تیر ِ  توسی نه(46  ) ورداشت و زید من سر خوس و سر خوس اشکناد (47 ) و ...
یادس بخیر چنده زمونای قدیم همه وایک خو  بیدن و به تنگ و تفاق یکیدی بیدن . سی یکیدی  امردن و به یک پی ابردن .  ای متل یه دفه  مُنه یاد شعر سعدی وند که گود :
 بنی آدم اعضای یک پیکرند که در آفرینش ز یک گوهرند
  چو عضوی بدرد آورد روزگار  دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی غمینشاید که نامت نهند آدمی
--------------------------------------------
1 – مشک : موش  2 – موریز : مورچه  3 – وایک : با هم4–زندیی : زندگی  5– سرسرپا : کله پاچه  6  - تش ور کردن : آتش روشن کردن7-  آ : آقا  8 - هیوه : هیزم 9– زیتر : زودتر 10 – تنده : زود ، سریع 11– وخته : وقتی  12– مو  ز خوم : خوش به حال خودم 13– سوهد : سوخت 14–دیچی : دیگچه 15– کلا : کلاغ  16– خای : خاک 17– دار : درخت 18– رهستس : ریخت19– خینالی : خون آلود 20 – پازنون : گوزن ها 21– گودن : گفتند 22 -  تیکل :بز شاخ شکسته ، گوزن شاخ شکسته 23 – بلم : پایین 24 - غله : گندم و جو 25 – سروازیر یا سرآزیر : سر به زیر افکندن از شدت ناراحتی ، خمیده شدن  26– اومال : آبیار   27 – درگشته : واژگون شده 28– کد : کمر 29– بورست : برید ، شکست 30– دهدرس : دخترش 31– بووس : پدرش 32 -  شولوا : شوربا ، آش 33 – بورسته : بریده 34–رِهد : ریخت 35– رَهد : رفت 36– سوده : سوخته 37 –  نون تیری : نان فطیر 38– اپوهد : می پخت 39 - وند : انداخت ، پرت کرد 40– تووه : تابه 41– همساسون : همسایه آنها  42 – چمت : هیزم نیم سوز برای انتقال آتش از خانه ای به خانه ای دیگر برای گرمایش و پخت غذا43–دالو : پیرزن 44 – اینی : در حال ِ 45– چز و  وز : صدای کباب شدن گوشت ، جزغاله شدن46-  تیر توسی : تیر ، وردنه و ساج نان پزی 47– اشکناد : شکست ( شکستن عمدی )
 
 
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:۳۳ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۳٠ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

پوزش از تأخیر دیدار چند روزه با همتباران و همیاران

     با پوزش از تأخیر دیدار چند روزه و سپاس بیکران از یاران گرامی و ارجمند همراه که جویای حال و غیبتم شدند. پیشامدی بود که به جبر زمانه و ناخواسته مرا از دیدار مجازی با یاران و دوستان باز داشت. امید که زمانه فرصت و مجال دیدار دوستانه را از ما نگیرد. با گذار از این رخداد و سپری کردن دوره آن با شما همراهان همدل هستم و امید آن را دارم که اندکی مثمر ثمر و مفید فایده برای همتباران و همیاران خود باشم و از خوان دانش آنان بهره برداری بنمایم. پیروز و سربلند و تندرست باشید.

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٢٢ ‎ب.ظ ; دوشنبه ۳٠ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

اسو که«زهرمار» «زمار» اوید

     چینا ماه بانو، زهنه کیمراد «پا به مه» بید، پیایل همسوو ز مال زیدن بدر و هر کی رهد ز دین کار خُس. کیمراد هم رهد سر مله وا دیاری مال نشست سر یه برد؛ اما تیس به طرف هووس بید و دلاپس زهنس و که بچس کره یا دهدر! کیمراد سه تا دهدر داشت اما کر نداشت و به قول خس وجاقس کور بید؛ دهدر که وجاقسه روشن نی کرد! زهنس دو تا کر گلاله سهر سیس به دنیا اورده بید. هم روز اول هم نومسووه انهاد؛ نوم کره نوریس دلاور بید و کره دینداییس هم تناور. چی نگدشت که بهد «زمار» اویدن، داغسوو به دل دا و بووسوو مند و رهدن بخاک سرد!

     تا کریلس امردن ارهد و وا ملایل جر اکشید که په مر ایسا دعا نکردین که کرم امهنه و نی میره؟ مو که ای همه اروم سر پیر و هم قذر نرز و نیاز اکنم په سیچه وا کریلم بمیرن و وجاقم کور به مهنه! ملایل بس گدن که ایما کار خموو کردیم اما بچه یل تو چینا قشنگ و زال هدن، به تی مردم ایان و زهم تی اخورن و امیرن. تو نوا اسم خوو و گپ و دهوو پر کن سیسو بنی! واسکه یه اسم لیش و کوچیر و سوکی سی بچه یلت بنی که به تی مردم نیاهه و به مهنن سیت.

     کیمراد خیلی دعا و ثنا کرد و چند تا بیگ و بره هم به ملایل داده بید که دعا بکنن تا ای بچس کری بووه! نرز و نیاز هم قلوه کرد که ای دفه که زهنس بچه به اشکم اویده، یه کر بزاهه. دور «بایی» و گردن زهنس پر دعا پیزنیده به مخمل سوز بید که ملایل سیس نوشتن بید...

     زنگل مال همه جم آویده بیدن زیر بهوو کیمراد تا بچس «زمار»آبووه، یکی دینشت یکی مل گرگ و یکی دیه هم کندر ایوردن و ارهدن منه چاله. پیش بهوو کیمراد وا یه موج پوشنیدن بی که منه بهوو دیار نبوهه.

     دم پسین بید و سا وست بی سر مال؛ کیمراد که سر مله بالا مال نشسته بید، تا انیشت به طرف بهووس، افتو اوست منه تیاس. دستس هی بالا برگس بید و زل زید بی به مال. یه هو چرشت ماه بانو زهنه کیمراد ورستاد و بهدس هم کل زنگل ز دینداس خرد به تل کُه. «جلی» کر «دیندامال» که زوکل تر کیمراد نشسته بید، به قیر کش اود تی کیمراد و زید به کلهس و وریاندس و جست بالاترس و گد: هالوم کیمراد تیت روشن بچت کریه! کیمراد که خدانه نوک سر خس ادید، ز خوشحالی بال درورد و دست کرد به کر شالس و یه دو تومنی کاغذی درود و داد به جلی و کلهسه استید و  بس گد برو تی ملا  بگو یه چله بری سی کرم بکنه. بهدسم بنگ کرد به شووس کناری که بره نرمیشینه بیار سی کرم نرز بکنم، بدون زیتر بیو ...

... لاش بره نه زیدن سر ملار و تش بلازی هم واکردن بی و جیرسه سی په به جیر آماده اکردن که کیمراد ری کرد به پیایل مال و گد:

    ای گویل، مو کر سیم نی مهنه و همه هم اگون که نوم بچه نه وا کوچیر و سوک بنی تا سیت به مهنه؛ مو هم اسم ای کرم که حالا زمار اویده «زهرمار»انم تا به تی نیاهه و زنده به مهنه.

   ماه بانو هم تا ز زیر جا ورستاد، دعا ملانه وا مخمل سوز و مهره تی و نوک نر و دینشت دوهد سر شوو زهرمار تا به تی نیاهه و...

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:۱٢ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢٢ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

ادامه داستان دالو و رووا(پیرزن و روباه)

مرغ گد: رو گندم بیار سیم تا تخم بت بدم.

رووا رهد تی تاپو و گد: تاپو گندم بم بده، گندم به مرغ بدم، مرغ بم تخم بده، تخمه به زرگر بدم، زرگر بم ناونده بده، ناونده به دهدر بدم، دهدر بم او بده، او به درخت بدم، درخت بم پر بده، پر به بز بدم، بز بم شیر بده، شیره به دالو بدم، دالو دینمه بده، دینم به دینم هی به بازار.

تاپو گد: ترک خردم،رو مل گا بیار سیم تا ترکامه بگرم اسو گندم بت ادم.

رووا رهد تی گا و گد: گا مل بم بده، مله به تاپو بدم، تاپو گندم بم بده،گندم به مرغ بدم، مرغ بم تخم بده، تخمه به زرگر بدم، زرگر بم ناونده بده، ناونده به دهدر بدم، دهدر بم او بده، او به درخت بدم، درخت بم پر بده، پر به بز بدم، بز بم شیر بده، شیره به دالو بدم، دالو دینمه بده، دینم به دینم هی به بازار.

گا گد: رو به کُه یه خرده علف بیار سیم تا بخورم اسو مل بت ادم.

رووا رهد به کُه و گد: ای کُه علف بم بده،علفه به گا بدم، گا مل بم بده، مله به تاپو بدم، تاپو گندم بم بده،گندم به مرغ بدم، مرغ بم تخم بده، تخمه به زرگر بدم، زرگر بم ناونده بده، ناونده به دهدر بدم، دهدر بم او بده، او به درخت بدم، درخت بم پر بده، پر به بز بدم، بز بم شیر بده، شیره به دالو بدم، دالو دینمه بده، دینم به دینم هی به بازار.

کُه گد: دلم سنگینه و خیلی گرهده، یه بیتی سیم بخون تا علف بت بدم.

رووا که دیه ز پا وست بید، دست نهاد بن گوش و ز داغ دینس و و ز کاری که خس به سر خس اورد بید، خوند:

آخمی لول ز خمی کلم لیوه – دام، بوومه هی زنه به لنگ گیوه

مو ز کری نه دین داشتم نه دین اخواهم – دین سی دالو مو خومه دیه اپاهم

...

ز قهری بلایی که بسرس اود بید، دست نهاد پشت سرس و رهد که رهد و دیه هم هیشکی به او ولات نیدس.

متل مو راست بید- پر مشکدو ماست بید

 

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٤٦ ‎ب.ظ ; شنبه ٢۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

در پاسخ به سؤال هم میهن گرامی س.م.م

درود برشما هم میهن گرامی « س . م . م »
همانگونه که آقای عبداللهی نوشته اند برخی اسامی که  قبلا ً متداول بوده ،  استغاثه ای یا تصغیری می باشند . در مورد « زهرمار » باید گفت که ایشان به اتفاق تنی چند از بستگان خود گردنه ای  حساس و سخت گذر ( صعب العبور ) به نام « قبا  کبود » را در اختیار داشتند . در جنگ مُنار که احتمالا ً در سال 1252 « هـ . ق » رخ داده است با نشان دادن علامت ( تکان دادن کلاه و دستار ) به گروهی از  تفنگداران مهاجم اجازه عبور از این گردنه را  داد . و بیت زیر شاهد این مدعاست .
زَهر ِ مار  کُلَه نِه  کَند اَو شوره ِ جُمنید ...

نویسنده: رامین طهماسبی راکی

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٠۳ ‎ق.ظ ; شنبه ٢۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

الا زنگی

      (خواندن متن بدون اعراب با گویش بختیاری مسلماً مشکل و سخت است اما آگاهانه بدون حرکت درج شد تا شما همتباران گرامی کمی خود را در خواندن متون گویشی بیازمایند.)

     الا زنگی به خرشم سر تختس نشسته بید. تیا پیل و برگا خل و چمراست و شاخا درازس زهله آدمه اترکنید! هیشکی به نهنگس نی اود. همه زس اترسستن و ز ورس نترستن نطق بکشن! وزیرس هم کلس سر پا واستاده بید ز ترس هی الرزست و دنگی هم نی داد. هر چه به زووس ایود به نوکرووس اگد و هر چه هم ور دستس ایود، پرد اکرد بسون. چند تا ز نوکرووس ز برد و کل برق چووس، زهم و زلی اویدن بی.

     تا ترست به همه دشموو انهاد و حرف لیش ازید و منجا حرفاس هی اگد: کی ماه تیگه گروزنیده؟ ماه تیگ چطور ز منه زندوو گروسسته؟ ایر یکی ز ایسا کمکس نی کرد مر ای دهدر خس تهنایی اترست که ز منه زندوو بگروسه و ز سر دیوار به ای بلندی بپیره؟ ایر تا جِنگ ظهر جستینس که جستین، ایر نه همه تووه سر ابرم انمتوو به منه غزغوو و اپزم و اخورومتوو!    

«ماه تیگ» دهدر مرداس پادرشا بید. ماه تیگ یه سال که مه گهرست بی، زمار اوید، سالس به هندا چارده بید. ماه تیگ خیلی قشنگ و ملوس بید، دهدری به قشنگیس گیر نی اود، به مه اگد نه درو که مو هدم! تا اسو خدا چی ماه تیگ نه آفریده بید. ز همه جا سی بله بستووس اودن بی اما نه خس و نه بووس قوول نکردن. بووس قلوه اخواستس و همس ویرکارس بید که یکی بس خل نه نیهره. ماه تیگ دهدر بید اما چی یه پیا نترس و وا غیرت بید.   

یه روز پسین که ماه تیگ وا درگل همدا و همبازیس و چند تا ز زنگل وردستس سر چشمه کل قرص بووس رهده بید، الازنگی که بو آدمیزاد بس خرد بی، اود سراغسوو و تا ماه تیگه دید یه دل نه، که صد دل هاچقس اوید.

    تا دیدس یه تش برقی زید و یه گرد غواری به هوا بلند کرد که تی، تی نه نی دید! یه هو زید به ماه تیگ و جست. چونوو ماه تیگ برد که هیشکی ز درگل و زنگل که واباس بیدن نفهمیدن که ماه تیگ به کجه رهد!

هور رهد سی پادرشا که ای پادرشا چه نشستیه که دهدرته بردن؛ کیک و واک وست به هووه پادرشا. پادرشاه سر لهد و پا پتی تا سر چشمه دونید و ...

(ادامه...)

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٢:۱۱ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۱٩ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

چنه چنه؟

چنه چنه ها از آقای رامین طهماسبی راکی

چنه چنه  ؟

خدانه بوین سر  خدانه                            جونوره  چار   دست پا   پوز  به هوانه
جواب : کاسه پشت - لاک پشت
 
Khodane     bevin    sere     khodane       jonvare    char    daste  pa     poz    be havane
 
--------------------------------------------------- 
 چنه چنه ؟
 ره مالی گردله         پر تا پره نفتس مله
جواب: انار
 
rah  malie  gerdele         por ta pore  noftes  mele
 
--------------------------------------------------------   
 چنه چنه  ؟
ترکه تره         ور منه گره
جواب:مار
 
tarke   tare            vor   mene     gare
 
 
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٢٢ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱۸ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

چنه چنه؟

چنه چنه ؟ به روز اگرده گردلی، به شو اگرده گردلی، مندنی نداره گردلی؟

جواب: آساب آبی

 

Be rooz egarde gerdeli- be shav egarde gerdeli- Mandeni nadare gerdeli?

 

 

 

 

 

 

 

 

یه لاس اکنی نس رسه ، دولاس اکنی ارسه ؟

جواب: دست در رسیدن به دهان در موقع غذار خوردن.

 

Ya las ekoni nierase- dolas ekoni erase?

توتس بوین به هم قدر، توت متالس هم قدر، عبد شلالس هم قدر.

نخ و سوزن

 

Tootes bevin be ham ghedar- toote matales ham ghedar- abde shelales hamghedar

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۳:۱٢ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٧ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

آیا معنی این واژه های بختیاری را می دانید؟

«لال بهیگ lal bahig » به چه گفته می شود؟   

«تمارزو tamarzoo» یعنی چه؟

«تل میت tal mit» چیست؟

معنی «پاگری، پاگیره pageri» چیست؟

«شهاز shohaz» یعنی چه؟

«کلک kelek یعنی چه؟

«مرزنگ merzeng»به چه گفته می شود؟

«مرک merk» یعنی چه؟

«تیشنی tishni»چیست؟

«زله  zele» به چه معنی است؟

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٢:۱٩ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٧ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

رنگ شناختی و چگونگی خوانش رنگ ها در بختیاری

     مردم بختیاری رنگ های اصلی را به خوبی می شناسند و از گذشته با رنگ سازی و رنگرزی نیز آشنا هستند. با الهام از طبیعت و با به هم  آمیختن رنگ های فرعی، پرده های زیادی می سازند و با اسم هایی بر گرفته از طبیعت نامگذاری می نمایند.

خوانش رنگ ها در گویش بختیاری به شرح زیر است:

اسپید،اسبید= سفید

سُهر=سرخ

هیل= سفید، سفید به رنگ پوست بدن انسان سفید پوست

زرد هیل= زرد روشن، سفید مایل به زرد

 عناوی=سرخ،عنابی

سوز=سبز

شه=سیاه

سیا=سیاه

کوو=کبود،آبی

تریاکی=قهوه ای

هاکشتری=خاکستری

 بور=سرخ، سرخ مایل به قهوه ای

 گلی=صورتی،سرخ کم رنگ

گندمی= رنگ گندم، گندمگون

سهر اناری= سرخ اناری

الوس= سفید

     رنگ خوانی و کاربرد و چگونگی خوانش رنگ ها در بختیاری برای همه موجودات و اشیاء یکسان و یکنواخت نیست بلکه در گونه های مختلف با نام هایی متفاوت اطلاق می گردد. برخی رنگ ها در گروهی از موجودات، کاربرد ویژه و خاص داشته و صرفاً برای آن دسته و گروه هم گونه بکار برده می شود اما در مواردی خاص رنگی اشتراک کاربرد در دیگر گونه ها را دارد. برخی رنگ ها با بیش از یک عنوان نامیده می شوند.

     برای نامیدن رنگ ها در پوشش و اشیاء از رنگ های معمول در زبان پارسی با اندک تفاوت هایی که در تلفظ و ادای آنها وجود دارد بکار برده می شود. برخی نام رنگ ها هم ویژه گویش بختیاری است مانند: شه به معنی سیاه.

مردم بختیاری رنگ حیوانات را با توجه به هر گونه از آنها با نام های خاصی بیان می کنند. گذشته از رنگ های متداول که در نامیدن موجودات و برخی اشیاء مشترک است، برخی رنگ ها هم صرفاً کاربرد حیوانی دارد و به موجود یا چیزی اطلاق نمی گردد، مانند: کهر، کال، گزه، دیزه و ...

خوانش هر گونه از حیوانات به تفکیک در زیر اشاره می گردد:

اسب و مادیان: ابرش، کهر (کمیت)، نیله، سمند، بور، 

میش: کال، اسپید، بور، پیسه،

بز: شه، الوس، پیسه،

گاو: شه، زرد، اسپید، پیسه،

قاطر: زرد، الوس، دیزه

الاغ: گزه، دیزه، سهره، الوس

به جز رنگ هایی که ذکر شد، حیوانات با نشانه های دیگری از رنگ در بدن شان نامیده می شوند. اگر اسبی قسمتی از پیشانیش به رنگ سفید باشد، چال خوانده می شود و اگر همین حیوان پیشانی سفید، بدنی بور داشته باشد، بورچال نامیده می گردد. در صورتی که اسب کهری ساق دست و پایش سفید باشد، چار قلم اسپید و به طور کلی کهر چار قلم اسپید خوانده می شود.

     چال در مشخصه رنگ اسب، میش، گاو و بز کاربرد دارد.

((( از همتباران گرامی درخواست می گردد چنانچه رنگی از قلم افتاده و ذکر نشده است لطف فرموده و اعلام نمایند. با سپاس از شما)))

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٤٢ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٥ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

چند مثل بختیاری( بدون شرح)

هویر مو فیچست، میره هو اود(اوید).    

havire mo fichest mire ho avod(ovid

هور سهر منس خومه کشته و بیرینس مردمه! 

hoore sohr menes khome koshte o birines mardoma

جووه ورم دهرسته، اصلم که نه پهرسته!

 jove varom dehreste aslom ke na pehreste 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٦:۳٦ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٥ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

یک توضیح و سپاس از همتباران هوشمند گرامی

     با درود به همتباران ارجمند و سپاس از توجه خاص به مطالب و چیدمان آن در این وبلاگ. تاریخ نوشته « نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری آگاهانه و بنا بر توصیه همتباری ورجاوند،  با تاریخ مذکور درج شده است تا همواره  در سرفصل صفحات وبلاگ قرار داشته باشد. با سپاس از  ریزبینی و نکته سنجی شما همتباران فرهیخته.

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٠٢ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱٥ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

همتبار بختیاری همه دغدغه فرهنگ خود را داریم، با هم این تشویش را از بین ببریم

با درود به همتباران برازنده و گرامی       

     هدف از نگارش و درج مقالات در باب فرهنگ بختیاری، نادیده گرفتن و یا حذف سرمایه و مبانی فرهنگی این قوم کهن و باستانی نیست، بلکه مراد به چالش کشاندن شیوه نگرش و عملکرد برخی افراد است که در لوای نام بختیاری، خودآگاه یا ناخودآگاه به آن آسیب های جبران ناپذیری وارد می نمایند.

     اگر تلویحاً از افراد کارنابلد و ناآگاه در امور فرهنگی حرف به میان آمده است، آن دسته از همتباران کارشناس که تلاش بی شائبه در حوزه فرهنگی و شناساندن و ترویج درست آن به مردم دارند، مد نظر نیست که نگرانی از کسانی است که آگاهانه و یا ناآگاهانه به پیکره فرهنگ یک قوم به قیمت خودخواهی و خودبینی آسیب و زیان های جبران ناپذیری وارد می سازند. امید که انجمنی برقرار گردد تا با بهره گیری از دانش کارشناسان فرهنگی، شناخت و راهکارهای لازم به مشتاقان دلسوز قوم داده شود و با همفکری و همراهی در رفع هر گونه سوء تفاهم و مشکل، به تعامل و تفاهم کامل نائل گردیم   

     در بحث نگارش و بیان متل، مثل و چیستان های(چنه چنه های) بختیاری نیز نباید  تحجر و واپسگراییرا علم کرد و شعار داد.نگارنده و دیگر دوستان همراه، در دهه های گذشته سیر قهقرائی نداریم، بلکه در نظر است تا از داشته های پند آموزند و رهگشای فرهنگی که در دل هر کدام آموزه هایی ارزشمند اجتماعی و تربیتی نهفته است و زائیده ذهن خلاق و سازنده پدران و مادران خوش فکر و اندیشمند بختیاری و سرمایه فرهنگی مردم ما محسوب می شود بهره به جوئیم و به دید همگان نیز برسانیم. این آموزه های فرهنگی دستاوردهای ادبی و اجتماعی با ارزشی است که مردم بختیاری امروزه هم برای تربیت و آموزش فرزندان خود و آگاه ساختن آنان از بدی ها و کژی ها در عرصه زندگی یادآور می شوند تا در زندگی هشیار و بینا، پیروزمندانه به سرمنزل مقصود نائل گردند و از آسیب های اجتماعی در امان باشند.

     ما با فروتنی و افتادگی و با سینه ای گشاده، شنوای نقد و درد دل همتباران مخالف و موافق هستیم و از دانش و آگاهی همه بهره می بریم و بدون چشم پوشی و پنهان کاری،  سخن صاحب نظران را چه سازگار و چه ناسازگار می پذیریم و در دید همگان نیز قرار می دهیم تا با بررسی و نقد به اجماع رأی و اندیشه ای که فرهنگ قوممان را ویرایش، پایدار، با ارزش جلوه ببخشد، نائل بگردیم.

     این نوشته دال بر مقابله با نظرات مخالف و ناسازگار برخی همتباران نیست که به تندی با مسائل مطروحه برخورد می نمایند، بلکه اعلام آمادگی هر چه بیشتری است در شنیدن نقد و سخن همگان. یقیناً نقد و ناسازگاری نظری تعدادی از همتباران در برابر برخی موضوعات، ناشی از تعصب و جانبداری از حریم فرهنگ قومی است که قابل احترام و بزرگداشت است و با افتخار اندیشه و سخن آنان را می پذیریم و در پیشگاه همه همتباران ارجمند و فرهیخته به داوری می گذاریم تا آنچه مطلوب و معقول می باشد حاصل کار گردد.

     امید که همتباران در این راه یار و یاور هم باشند و فرهنگ اصیل و کهن خود را به نحوی شایسته و منطقی به همگان بشناسانند. جای بسی سعادت است که مقالات، نظرات و نوشته های همتباران از ارزش و غنای ادبی و فرهنگی برخوردار است اما متأسفانه در بخش کامنت ها و به صورت خصوصی درج می شود که امکان و اجازه درج آن نیست. بنابراین از همتباران گرامی درخواست می شود حتی الامکان نظر و پیشنهاد و یا مقالات خود را با نام و علنی درج نمایند تا با ذکر منبع و نام نویسنده، درج و به دید همه رسانده شود. در قسمت نظرها(کامنت) حجم کافی وجو ندارد و بیشتر نوشته ها ناقص دریافت می گردد. در صورت امکان ایمیل بفرمایند. سرافراز و پیروز باشید.

    

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٤۳ ‎ب.ظ ; شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

متل برد و گردو

     یه بردی بید یه گردو. وا یک بازی اکردن. برد زید سر گردونه اشکند. گردو نهاد وا گریوه و رهد تی داس و گد:

گد دا برد زید سرمه اشکناد.

داس رهد تی گردو و گد: گردو، سی چه زیدی سر کرمه اشکنادی؟

برد گد: سی چه علف پام سوز کرد؟

دا گردو رهد تی علف گد: علف سی چه پا برد سوزکردی؟

علف گد: سی چه میش نُکُمه کند و خرد؟

رهد تی میش و گد: سی چه نوک علفه کندی؟

میش گد: سی چه گرگ دنبمه کند؟ 

به گرگ گد: سی چه دنبه میشنه کندی؟

گرگ گد: سی چه سَی ِ (سگ) دالو بُم پاس(پارس) کرد؟

به سی دالو گد: سی چه به گرگ پاس کردی؟

سَی گد: سی چه دالو نون بم نداد؟

رهد تی دالو بس گد: سی چه به سَی نون ندادی؟

 دالو گد: سی چه مُشک(موش) همبون آردیمه دِرد؟

دا گردو به مُشک گد: سی چه همبون آردی دالونه دردی؟

مشک گد: دردمس که دردمس – «ز قهر دالو خردمس» 

      بچه که بودم متل برد و گردو را از مادرم و دیگران شنیده بودم. داستان جالبی بود. همیشه از مادر و یا دیگران می خواستم که متل را برایم بازگو کنند. گرچه تکراری بود ولی شنیدنی و جذاب بود. بهتر از فیلم های تکراری تلویزیون! خیلی بهتربود. گاهی متل را به صورت نمایش بازی می کردیم. یکی می شد برد(سنگ) و دیگری گردو و ....

      در کودکی، ظلم و زوربرد نسبت به گردو برایم آزار دهنده بود و به من و امثال من آموخت که زیر بار زور نرویم. اگر سرمان شکست، گریه کنان به سراغ مادرمان نرویم وشکایت کنیم، بلکه با شهامت و بی باکی مقابل زورگو بایستیم و از حق خود دفاع نماییم. بعد ها که بزرگتر شدم متوجه شدم که غیر از شهامت و دلاوری و زیر بار زور نرفتن و احقاق حق، مطلب مهمتر و زیبا تری در دل این متل نهفته است و آن این است که تقصیر و گناه خود را به گردن دیگری انداختن ونپذیرفتن اشتباه و دیگری را مقصر دانستن و به قول امروزی ها توپ را به زمین دیگری انداختن و... زشت تر و ناپسند تر از گریه و جبن وترس است.

      درس خوبی برای من و امثال من بود. یک آموزش خود دفاعی، خود باوری وخود شناسی بود.به ما  یاد داد تا اشتباهات خود را بپذیریم وخود را اصلاح نماییم. مسئولیت خطای عمل خود را به عهده بگیریم و در صدد خود سازی برآییم و انتقاد پذیری یعنی اصلاح پذیری. ده ها سال و شاید صد ها سال قدمت این متل آموزنده است. نویسندگانش معلمان دیرین یعنی پدران و مادران با تجربه وفهیم که همانا اجداد ما هستند این درس آموزنده راسینه به سینه و از پدر به فرزند و نسل به نسل برای ما به یادگار گذاشتند. روحشان شاد. بیاییم این متل و متل های آموزنده دیگر را که زاییده ذهن جویا و اندیشه پویای تبار بختیاری است را  نه تنها برای بچه هایمان بلکه برای بزرگترها یی تا کنون آنرا نشنیده اند، باز گو کنیم. شایسته است که بدینوسیله دراشاعه و احیاء فرهنگ غنی و پر بار بختیاری ادای دین نماییم و آموزش های تربیتی، اجتماعی و فرهنگی تبار بختیاری را به نسل جدید بختیاری و دیگر اقوام بشناسانیم و خاطر نشان سازیم که مردمان بختیاری از قرن ها پیش ظلم ستیز وآزاده بودند واز مغلطه و سفسطه آگاهی داشتند و از آن دوری می کردند و با روایت این گونه متل ها برای فرزندان خود آنان را از ستم کردن و ستم پذیری بر حذر داشتند. سرگذشت و زندگینامه بزرگان، اندیشمندان، سربداران وخدمتگزاران ایل بختیاری و متل ها ی تبار بزرگ و با فرهنگ خود را برای فرزندانمان و دیگران بازگو کنیم و بدینوسیله به وظیفه خویش عمل نماییم. مندیرامهنم تا ایسا هم متلی بنوییسین و بفشنین. 

هر جا هدین تن درست شاد بووین.

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٠٩ ‎ق.ظ ; شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

متل دالو و رووا( پیرزن و روباه)

    یه دالویی بید که یه بزی داشت. شیرسه ادُوهد[1] و یه گُلُپسه[2] وا یه پتیر نوو اِخرد. شیرسه که ادوهد ارهدس منه یه باده و انهادس سر چاله و اِپُهدِس. بهده که توو[3] شیرسه اگرهد، انهادس تا سرد وابووه وُ چیتس[4] بکنه. یه روز تا رهد سر باده که چیتس بکنه،دید که تکی[5] زه شیر منس نید!  چن[6] روز بید که شیر منه باده هی سر به نیست ابیده. چن دفه هم که ماستس اکرد و یه برد هلیک و توس[7] گپی هم انهاد سرس،افتو زنوو[8] که اورستاد ادید که زه ماست هم هوری[9] نید که نید! هر چه بید تهنا شیر و ماستسه اخرد اما درفس ورجا امند !

 

     هر چه انشست و کشک[10] اگرهد که بنیهره کی ماستسه ابره فاده نداشت، نه دزه نه اگرهد و نه افهمست که چه خردسه! تی خُس گد گاشت[11] ای دز هو «پس بَرَک»[12] هم داره!

 

     دیه عاجز و بی جز وابید، هم شیره بزه ز دست داد بید و هم فرگس به یک رهسست بید؛ منه فرگ بید که به یاد ملا وست. تی خس گد ملا تره کمکم بکنه و زه ای ناخُرُمی و شیمی بروم به در!

 

     بستکوواسه پیتینید و یه کم آرد کنار و کلخنگ و گندم موری و بن، دِرَوُرد و منه سارُق پیژنید و چن تا کاکول هم نهاد تیسوو وُ وست به ره.

     تا رسید تی ملا گد ای ملا، تونو هم قرووا که خوندیه، تونو هیم افتو، بخت بوو خووکت، دردت ور منه تیشنیم زنایه، به دادم برس!

 ملا گد خا بگو بنم که دردت چنه دالو؟

       ای ملا، مُنُم و یه بز و یه کپ شیرس، نَم کینه که به شو ایاهه و اخورس، اما درفسه نیبره فرگ اکنم جندی،آلی یا جووری بووه که شیر و ماسته اخوره اما درفسه اِهیله ور جا!

ملا همه چینه زه دالو پرسید و بس گد: یو نه دعا اخو و نه ثنا! درد یو هیم یونه که بت اگم. اروی یه تََوه داغ اکنی و انی سرس. تَوه وا زه داغی سهر بووه و ...

      دالو ورگشت به مال و هر چه ملا گده بید، انجم داد. توه نه داغ کرد و نهاد سر باده شیر. تازه آستاره گا به مال در گشت بید که خوسه زید به خوو. بیار بید اما وا پشت تیا انیشت!

      رووا بید که شیر دالونه اخرد. تا اود به پوز توه نه زه سر باده ورداره و شیره بخوره،پوزس سهد،به دست زید دستس سهد. پانه زید پاسم سهد؛ پشت کرد و وا دینس خواست توه نه ورداره که توه داغ دینه رووانه چکنید. رووا وا پوز و دست و پا سهده و دینه کنده وقنید و جست بالا مال.   

      منه هیم هیس و بیس،صدا درینگشته توه و باده ورستاد و دالو هم زه جاس پهرست. نیشت دید که رووا بی دینی هی جیغ و واق اکنه و هی اروه بالا و هی ایاهه دوون. فهمست که کار کار رووا ناشادی بید و دین کنده رووانه تی باده و توه دید! دینسه ورداشت و بهدارس کرد. رووا هم آلور اکشید و زه تی بهووه دالو رد نی بید. دالو گد:

     رووا خوو ناخرمی گرهدت! خوو دینت کهنست! حالا رو بی دین تا آبروت روه که همه بوینن که تو  چندی بد جنسی!

      رووا وست به التماس و التجا که ای دالو مو غلط کردم و بیو مونه بوخش. دینمه بده تا بروم قول ادم که دیه زه ای کارا نکنم. دالو هم گد خا شیرمه بده تا دینته بدم!

      خَلاصه رووا به دالو اگد دینمه بده و دالو به رووا اگد شیرمه بده،هیم یو هی بینسوو جریان داشت. رووا گسنه و زهمی وا دین کنده و هینالی بالا مال هی التماس اکرد. دالو خش و سر حال زیر بهوو نشست و هی پست چرب کرده وا روغن خش اکپنید، رووا بالا مال و دالو زیر بهون هی یکی دینه سیل اکردن!    

 رووا باز گد: دینمه بده.

 دالو گد : شیرمه بده.

 رووا گد دینمه وادار تی خوت تا شیر بیارم سیت که دینمه بگرم. دالو هم قوول کرد. رووا رهد تی یه بز و گد:

 بز شیر بم بده تا شیر به دالو بدم و دالو دینمه بده،دینم به دینم هی به بازار.

 بز گد: یه کم پَر(برگ) بم بده!

  رووا رهد تی درخت گد: درخت یه کم پر بم بده تا به بز بدم ،بز بم شیر بده تا شیره به دالو بدم،دالو دینمه بده، دینم به دینم هی به بازار.

 درخت گد: یه کم او بیار پام بریز تا پر بت بدم.

 رووا رهد سر چشمه یه دهدری نه دید گد: دهدر یه مشک او بم بده تا به درخت بدم، درخت بم پر بده تا پر به بز بدم، بز بم شیر بده، شیره به دالو بدم،دالو دینمه بده، دینم به دینم هی به بازار.

 دهدر گد: رو تی زرگر یه ناونده بخر سیم تا او بت بدم.

      رووا رهد تی زرگر و گد: زرگر یه ناونده بدم، تا نانونده نه به دهدر بدم، دهدر بم یه مشک اوبده ،مشک اونه به درخت بدم،درخت بم پر بده، پره به بز بدم، بز بم شیر بده، شیره به دالو بدم، دالو دینمه بده، دینم به دینم هی به بازار.

 زرگر گد: چن تا تخم مرغ بیار سیم تا ناونده بت بدم.

      رووا رهه تی مرغ گد: مرغ تخم بم بده، تخمه به زرگر بدم، زرگر بم ناونده بده، ناونده به دهدر بدم، دهدر بم او بده، او به درخت بدم، درخت بم پر بده، پر به بز بدم، بز بم شیر بده، شیره به دالو بدم، دالو دینمه بده، دینم به دینم هی به بازار.

 مرغ گد: رو ...

 ----------

[1] - می دوشید

[2] - یه دهن، یک جرعه.

[3] - سرشیر

[4] - مایه، مایه ماست.

[5] -قطره ای

[6] -چند

[7]  - صاف و صیقلی

[8] - طلوع آفتاب

[9] - خبری

[10] - کشیک، نگهبانی

[11] شاید

[12] - دزد همراه،دزد شریک. دزدی که نگهبانی دزد دیگر را می کند

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٥٧ ‎ق.ظ ; شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

نوبت کهنه فروشان درگذشت __ نوفروشانیم و این بازار ماست

مقاله از آقای رامین طهماسبی راکی

-----------------------------------

     هدف از نوشتن یادداشت قبلی در خصوص اوضاع نابسامان فرهنگی بختیاری نشان دادن ناکارآمدی برخی عناصر فرهنگی در عصر حاضر و جامعه کنونی  و لزوم به روز شدن آنها بود .

     آیا نوجوان و جوان بختیاری روستایی یا شهرنشین ساده و  بی آلایش که خود را در برابر هجوم فرهنگ های بیگانه که هر روز از طریق وسایل ارتباط جمعی مثل رادیو ، تلویزیون ، تلفن همراه ، اینترنت و ماهواره  با فن آوری های جدید و جاذبه های فراوان و فریبنده می بیند ، فرهنگ بختیاری چه اندازه برایش جذابیت دارد ؟

     آیا نوجوان و جوان شهرنشین شده ی بختیاری که مانند بسیاری از هموطنان ، خود را در آپارتمانی کوچک محصور می بیند پذیرش برخی از الگو های اکتسابی والدینش که در مواردی هیچ نوع سنخیتی با دنیای امروزی ندارد ،  را خواهد پذیرفت ؟

       آیا موی کندن وخراشیدن روی و جیغ کشیدن بانوان همتبار ، گریبان دریدن مردان ، تیراندازی در مجالس جشن و عزاداری ، استفاده از برخی مداحان بختیاری کم سواد که حتی قادر به خواندن صحیح متن اعلامیه فوتی و پیام تسلیت ها نیستند و دادن نسبت ناروا و اغراق آمیز برای آن عزیز تازه درگذشته یا  پوشیدن جامه ی سیاه به مدت طولانی در قرن بیست و یکم و دنیای پر زرق و برق کنونی برایش قابل پذیرش است ؟

     آیا در عصر ارتباطات با فن آوری های پیشرفته برای برخی از آداب و رسوم به روز نشده که گاهی در تضاد و تناقض با زندگی امروزیست ، جایی وجود دارد ؟

     آیا اگر در بسیاری از آداب و رسوم فرهنگ بختیاری بازنگری و اصلاحات صورت نگیرد  ، رفته رفته شاهد حذف یا انزوای فرهنگ قومیمان نخواهیم بود ؟

     می دانیم که لزوما ً در هر فرهنگی تمام عقاید درست و واقعی نیستند با این وجود آیا اگر برخی باورهای نادرست و تعصبات خشک  و بی پایه و اساس درون طایفه ای کنار گذاشته نشود به تفرقه و دشمنی های بی مورد دامن زده نمی شود ؟

     آیا اصولا ً فرهنگ بختیاری از ویژگی های یک فرهنگ مثل پذیرش اجتماعی ، اکتسابی بودن ، تحول پذیری  و ... برخوردار است ؟

     سؤالاتی از این دست  که در ذهن و فکر نوجوان و جوان بختیاری که وارث فرهنگ بختیاری در آینده می باشند ، بدون پاسخ خواهد ماند و جوان بختیاری دور افتاده از زادگاه نیاکانش دچار خودباختگی شده  ، پیشاپیش خود و فرهنگ خود را مغلوب  می داند و با آغوش باز پذیرای دیگر فرهنگ ها  ( البته اگر بتوان بر آنها نام فرهنگ گذاشت ) خواهد شد .

   آیا نوفروشانی که هویت مشخصی ندارند به دنبال چنین افرادی نیستند تا تیشه به ریشه فرهنگ های کهن بزنند و با شعار نوبت کهنه فروشی به پایان نرسیده است به میدان نیامده اند ؟ بر ماست که اصالت و فرهنگ ریشه دارمان را با سخنی نو و حلاوتی دیگر  به گوش میراث داران بختیاری برسانیم .

     متأسفانه حوزه فرهنگ بختیاری در مقایسه با سایر اقوام ایرانی کمترین آثار مکتوب  را دارد و سهم آموزش و پژوهش های علمی در این حوزه بسیار ناچیز است ، البته طی چند سال گذشته آثاری ارائه شده که بسیاری از آنها به دلیل تازگی ، عدم اطلاع رسانی صحیح  و ضعف های بنیادین مورد استقبال همتباران عزیز قرار نگرفته است .

      با توجه به هزینه ی بالا و دیر بازده بودن کارهای فرهنگی بسیاری از حامیان مالی تمایلی به سرمایه گذاری در این حوزه ندارند . اما باید برای بقاء و پایداری این فرهنگ کهن و ریشه دار کاری اصولی کرد ، باید با حفظ اصول پاره ای از عناصر فرهنگیمان نظیر ارزش ها ( مواردی که در گذشته ارزش بوده ، بدون هیچ گونه تغییری به ما رسیده است ) ، باورها ، نمادها ، صنایع فرهنگی و هنریمان بازنگری کنیم آنها را به روز کنیم .

     تا زمانی که خود و فرهنگمان را  نشناسیم ، نقاط قوت و ضعف فرهنگمان را نشناسیم آسیب پذیر خواهیم بود . باید بر روی آموزش بسیار تأکید شود . دست روی دست نگذاریم و به امید دیگران ننشینیم، باید بسترسازی کرد. باید آموزش های همگانی در بین همتباران افزایش یابد ، منظور از آموزش حضور در کلاس درس نیست ، آموزش از راه دور ، سرودن شعر ، بیان نکات پند آموز ، ارسال پیامک های آموزنده ، ایجاد سایت ها و وبلاگ های فرهنگی ( غیر سیاسی ) و بسیاری راهکارهای دیگر که نیاز به بررسی و فکر بیشتردارد در جهت ارتقا ء سطح دانش و آگاهی همتباران عزیز گام .

      بیاد داشته باشیم در رقابت بی رحمانه ی کنونی اگر ملت یا قومی  بخواهد بماند باید هزینه اش را بپردازد .

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٠:۱٩ ‎ب.ظ ; جمعه ۱۳ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

چنه چنه؟

چنچنه های ارسالی  آقای رامین طهماسبی راکی

جواب از شما...

1- چنه چنه ؟

  هرجا بره نیشکنه           من او  بره اشکنه

جواب:کاغذ

 

har  ja  bere  nishkane   

   mene   aow    ke    bere    eshkane

-----------------------------------------  

2 - چنه چنه ؟

 سم گا سمبلیک گا            هف سال  منه  او  نم نه برا

جواب: تا دستیٰ تی دستیٰ مهار زنجیری که به بک دست چهارپایان می بستند

 

Some  ga  sombolike   ga      haf   sal  mene  aow   nam   na bara

-------------------------------------------------------  

3 – چنه چنه ؟

 خدانه بوین سرٌ ندیده             هش دست و پا، پوز نرقیینه

جواب: کر زلنگ( خرچنگ)

 

Khodane     bevin    serre     nabide         hash    dast o  pa     pooze   norghine 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:۱۱ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۱٢ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

مثل بختیاری

گپته ورار که کوچیرت ورورده خداییه.    

                         gapete vorar ke kochiret veravorde khodaeie

بهیگ بسکه خوو بید، گوینه هم گوشه تیس دروده(دروید).

bahig baske khow bid gevine ham goshe tis deravode

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٠٠ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۱٢ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

مثل بختیاری ( بدون شرح)

نیده نبینا، کیمند نکنا شی.         neyde nabina keymand nakona shi   

برد سر جا خوس سنگینه.                     bard sare ja khos sangine

 خواست برگسه راست کنه، تیسه کند 

                                     khast borgese rast kone tise kand

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٩:٥۱ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

پاسخ چنه چنه های 1

پاسخ 1-   زنگل –  خروس (زنگوله - خروس)

پاسخ 2 - الف و ب  : تخم مرغ

پاسخ3 -  هویر (خمیر)  

پاسخ 4- افتو  (خورشید)

پاسخ 5- قیلون (قلیان) 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٢:۱٠ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ۱۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

ادامه داستان ماه زنون(2)

 

... کیک واک[1] پرگل و لالی هم زه ای طرف، تی تمدار لت وریستاد. کیکه[2] زنگل تمدار بف، یه هو ماله زه صدا وند و همه سون ورگشتن به طرفسون. مرداس ز مال بنگ[3] کرد: هی درگل چه وابیده؟ چتونه؟ سی چه کیک و واک اکنین؟

     پرگل هیم طور که هرس[4] ز تیاس اریسست،[5] به گیل[6] میناس هرساسه پاک کرد و وا صدا گرهده گد: هالوم مرداس هل[7] ریسست به سرم، بی مازنون تا کیک واک زنگل و بنگ بوو[8] پیایل زه مال اشنیده،[9] یه هو ورستاد و پاس گیر کرد به پیز و ورکلوهست[10] و سرس خرد به برد و اشکست. سست[11] اویده، هر چه بنگس اکنم جواو نیده!

     مرداس وا کهزاد و ساتیار و بختیار وا چند تا زه جغله یل[12] مال کله کنده[13] اویدن تی بی مازنون. ممیرا دهدر بی ماه زنون هم سر لهد[14] و مینا به گردن وا گل زنون و ماه پاره و تیام دونید به طرف داس و هی ریانه اکند[15] و کیک و اک اکرد: ای دامی، ای دا همه چی دونمی ای دا ...

     پیایل وختی[16] رسیدن، ساتیار بنگ بی مازنون کرد و گد: بی مازنون چته؟ تو خه[17] زهنه سستی نبیدی! سیچه چینون شل کردیه به خوت؟ بنه[18] دهدرت[19] چوره[20] خوس[21] اکنه؟ تیاته[22] واز بکن تا هم هو و هم ایما دلمون جا بگره.

     ساتیار گد درگل یکی تون بروین به مال یه کم او بیارین. ماه پاره که زه همه درگل مال زرگ تر بید، به قیرکش[23] رهد و وا یه دُنگُلی مشک[24] ورگشت. دو سه تلاپه[25] او پیشکنیدن[26] منه ری[27] بی مازنون. تکونی به خوس داد و یه نفس بلندی کشید و تیاسه ورداشت و نیشت[28] به آدمیل[29] دورس. گد: بم بگوین منه مال چه خور[30] بید؟ کیک و واک و بنگ بوو مال سیچه بید؟

     بختیار گد: بی مازنون زه نونا خوت و بووت و دات به خیر گذشته؛ کهزاد کر یادگار چُلمه[31] کرده، زنگل زیدن به کیک و چر یادگار و کریل هم واسون زیدن به بنگ و بوو و همه مال کندن سر خوسون. دالو نازگل بالا سرسه و انه[32] چلمسه ابره. په تو زهنه گپه چت بید چینون به خوت کردی؟ مر نی بید پیش پاته پاک بکنی اسو بدونی؟

    بی مازنون گد؟ ای آبختیار، دینم به نات،[33] مر ابووه چرشت[34] زنگل مال به اشنم[35] هیچ کاری نکنم؟ مو داهم،[36] تا سر و صدانه اشنیدم تیام هیجانه نید، تا خواستم بدونُم پام گیر کرد و وستم.

     زنگل یه کم او هم کردن منه حلق بی مازنون و وا دسمال شده خوس،ری زهم سرس بستن و زیر چلاسه[37] گرهدن و بردنس سی مال. وختی رسیدن کهزاد هنی[38] به هوش نویده بید. دالو نازگل هم هی ریگانه زه نک[39] سر کهزاد انهاد تا دم پاس و انهاد و ورد بسون اخوند و اوندسون دوون پاس، اما کهزاد به هوش نوید.

     بی مازنون تا رسید گد: بیلس خوم وا بیارمس به هوش، کار کار خومه؛ به درگل گد هفت تا ریگ پاکیزه بیارین سیم و به پریزاد هم گد هم کچک چاله[40] نه بدم، پریزاد هم یکی زه کچکا چاله هوه یادگار بس داد. بی مازنون هی انگست اکشید به کچک و بهدس اکشیدس به ری کهزاد. دور تا دور ریسه تنه[41] کرد و سر نفتس هم یه انگست کشید. دور مچا دست و پاسه هم وا تنه کچک رنگ کرد. ریگانه اوردن سیس[42] و ز نک سرس یه ریگ نهاد و گد چلمه ابرم، چلمه ...

ادامه...   


[1] - کیک و چر، جیغ و فریاد زنان.

[2] - توضیح 1.

[3] - بانگ، صدا.

[4] - اشک.

[5] - می ریخت.

[6] - گوشه، کنار.

[7] - خاکستر،خاک.

[8] - فریاد و شیون مردان در عزا.

[9] -شنید.

[10] - تعادل خود را از دست دادن و افتادن، سکندری.

[11] - بی هوش.

[12] - پسران.

[13] - سراسیمه.

[14] - سر لخت، سر برهنه.

[15] - ریش و زخمی کردن صورت.

[16] - وقتی.

[17] - تو که.

[18] - ببین.

[19] - دخترت.

[20] - چکار، چه،

[21] -خودش.

[22] - چشمهایت.

[23] - به سرعت.

[24] - مشک کوچک آب که از پوست بره یا بزغاله درست شده است.

[25] - مشت.

[26] - پاشیدند.

[27] صورت.

[28] نگاه کرد.

[29] - آدم ها.

[30] خبر.

[31] - بی هوشی بر اثر بیماری کودکان، سکته خفیف را نیز می گویند.

[32] - دارد.

[33] گناهم به گردنت.

[34] جیغ.

[35] بشنوم.

[36]  من مادر هستم.

[37]  زیر بغل هایش را.

[38]  هنوز.

[39] - نوک.

[40]  سنگ اجاق.

[41]  سیاهی، دوده.

[42]  برایش

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٥٠ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ۱۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

مالکنون بی بازگشت کوگ تاراز « رامین طهماسبی راکی»

     دوازدهم آبان 1390 مصادف با ششمین سالگرد مالکنون ناگهانی و بی بازگشت کوگ ِغزل خوان بختیاری استاد بهمن علاءالدین «مسعود بختیاری» است. هنرمند فرهیخته ای که با صدای دلنشین و مخملی خود پیام مهرورزی، نوع دوستی و زدودن کینه ها و دشمنی ها را در گوش جان همتباران پاک نهاد خود زمزمه می کرد .
    بهمن علاءالدین  با دل کم طاقتش از دنگ و فنگ روزگار گلایه ها داشت ، از گرفگاری و نیرنگ زمونه  آزرده خاطر بود، کسی دیگر آشنایش نبود ، دل اشکناده اش از بی بفایی ها شکوه ها داشت  .
  مسعود بختیاری هنرمند گرانقدری بود که بیش از چهار دهه به فرهنگ و هنر این مرز و بوم خدمت کرد ، علاء الدین هم چون هالو زال ، پیرِ ناصح و راهنما بود ، افسوس که کسی فریاد یاریارش را نشنید ، عاشقیش را آشکار ننمود ، هیچ کس کم طاقیش را باور نکرد  ، آتش گرفتن جانش را نشان نداد ، کسی به دادش نرسید ، از بی قراریش سخن نگفت و دل برشته اش را مرهمی نبود .
     بهمن علاءالدین هنرمند خلوت گزیده و نازک طبعی بود که با تنهایی اختیار کردن و به دور از هرگونه شهرت طلبی و در کنج خلوت خویش عاشقانه به خلق آثار ارزشمند خود همت گمارد . وی با تسلط کامل به فرهنگ بختیاری و داشتن قریحه ای زیبا و سرشار ،  بسیاری از اشعار و آهنگ های کارهایش را سرود و ساخت . صدایی خوش زنگ داشت و صدایش یادآور ترنم کبک های غزل خوان کوهساران بختیاری بود . فراز و فرودهای آوازش مانند نرمه بارونی بود بر کویر تشنه ی جان ها ، بهمن صدای راستین ایل بود و غم و شادی و حماسه را با مهارتی بی نظیر سر می داد . قهقهه ی کوگ دری یک جا به او داده شده بود و خونده گری به او ختم شد .
     آثار فاخر و بی همتایی مانند مالکنون ، هیجار ، تاراز ، برافتو ، آستاره و بهیگ را از خود به یادگار گذاشت ، آثاری که مانند ستارگان درخشان و پر فروغ در آسمان موسیقی محلی و ملی ایران می درخشند . دریغا که دست اجل به وی مهلت نداد تا به ارائه آثار بیشتری بپردازد .
     بهمن علاء الدین فرهنگ گویای بختیاری بود که در عین ناباوری و بسیار زود هنگام همان گونه که خود دوست داشت مانند کبوتری بال افشان از میان ما پر کشید و خود را در دل کوه های سر به فلک کشیده زاگرس جاودانه ساخت .
     جسم پاکش در گورستان امام زاده طاهر کرج در جوار استادان بزرگ شعر و موسیقی غلامحسین بنان ، حسین قوامی ( فاخته ) ، احمد عبادی ، علی اصغر بهاری ، حبیب الله بدیعی ، مرتضی  حنانه ، امیرناصر  افتتاح ، حسن گلنراقی ، احمد شاملو آرمیده است ولی روح بلندش در دشت و کوه های بختیاری تا ابد دلواپس ایل خواهد ماند .
     کوچ همیشگی کوگ ِ رشتال باور کردنی نیست  اما باید پذیرفت که بهمن به آرزوی دیرینه اش یعنی بار کردن از این وارگه کهنه رسیده است و در دور دست ها کنار چشمه ساری نظاره گر ایل است .
ز دیده ها گرچه رفته است ولی از دل ها نخواهد رفت زیرا صدایش با ماست و تنها صداست که می ماند .
 
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:۳٢ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٠ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

در نگاه تازه و راستین به فرهنگ بختیاری چه باید کرد؟

     در نگاه تازه راستین و درست به فرهنگ کهن بختیاری چه باید گفت و چه باید کرد؟ با پذیرش رای و گفتمان فرهنگی آقایان رامین طهماسبی و کیان کیانپور، اگر بخواهیم دچار واپسگرائی و بازماندگی نشویم، اگر بخواهیم فرهنگ قوم خویش را از آسیب و زیان افراد ناآگاه و یا خدای ناخواسته آگاه خودی و غیر در امان نگه داریم، اگر بخواهیم همتباران خود را بسندکار کنیم که تفنگ، شال، چوقا، دبیت و گیوه تنها نشانه بلند قدری و بزرگ مرتبگی و ارجمندی نسبی و نژادی ما نیست، از چه ساز و کار سازنده و کارگری بهره می گیریم؟ اگر از پدر، مادر، برادر، خواهر و دیگر افراد وابسته بخواهیم که با گویش(زبان) بختیاری گفتگو کنند، از شوخ نمایی(جوک) رفتار و گفتار و کردار مردم خویش بپرهیزند و داستان سرایی نکنند و برای این و آن بازگو نکنند و یا با پیامک برای  هر کس و ناکسی نفرستند تا دستمایه آنا در خرد کردن و خوار شمردن تبار نشود، چه راهکار و ساز و کار سازنده و کارگری را پیشنهاد می کنید؟

     هنگامی که همایش هایی با نام فرهنگی تنها به نمایش پوشش و ساز توشمال و شلیک تیر از تفنگ بسنده می شود، چه انتظاری از نوجوان درس رها کردۀ بی خبر بختیاری داریم تا دسترنج چند ماهه خود در کارگاه های دور افتاده و بدون آسایش را هزینه خرید تفنگ و فشنگ نکند و آویز آن را پیرایه سرا و خانه و چشم انداز خرد و کلان ننماید و در سور و سوک تن و بدنی را داغ سرب نکند و فرهنگ کهن و باستانی قوم را به چالش نکشاند! چه کسی و با چه زبان و بیانی و راهکاری باید او را از این کار باز دارد تا به جای تفنگ و فشنگ، قلم و کاغذ بخرد و با خوانش و نگارش به خویشتن خویش باز گردد و جهانی را از داشته های  فرهنگی و و آموزه های ملی و مذهبی قوم خود آگاه سازد؟

تو بگذار ما را قلم تیر ماست             اگرچه ندانی جهانگیر ماست

کمان را به زه کن به یالش فکن         هم آغوش دانش بر او تاخت زن

و...

     بی گمان بر همه دانشوران و فرهیختگان قوم بختیاری است تا بنابر آنچه را که به گردن دارند، سنگ تمام گذاشته و به سرانجام برسانند و فرزندان تبار خویش را از درستی و راستی کار آگاه سازند.

    شما گرامی همتبار در این باره چه رای و اندیشه ای دارید؟ از شما ورجاوندان ارجمند چشم داشت است تا با رایزنی و راهنمایی خود باشندگان و آیندگان این دیار و قوم کهن را رهنمون باشید. چشم به راه رای و اندیشه شما خواهم ماند. سرافرازی و سربلندی همه یاران و همتباران را از درگاه ایزدی خواهانم. بیدار و هشیار باشید.

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٢۳ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ۱٠ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

سردرارون ...سی خوتون

  سردرارون به سکو، گیوه و چوقا سی خوتون

سر گه میلس و او پشتی بالا سی خوتون

 

یه تیلیش بهر ز جا وارگه برنج سوری سی مو

بهر پهری و دوون ، باشقه منجا سی خوتون

 

یه بغل بافه زردنگ و دو چپ سیله سی مو

پلک و چیر و همه خرمن وا جا سی خوتون

 

یه گلپ او ز منه مشک گپ سوزه سی مو

او  رود گپه و  چشمه و دریا سی خوتون

 

بیگ دانه دم مال ، او بره منداله سی مو

پل و پارینه و او شیشک و ورزا سی خوتون

 

یه ورق دستخط  افسر و پژمان به سی مو

همه هف لشکر و او مکتو و ملا سی خوتون

 

دم چاله کل تش ، گرمی انگشت سی مو

کل تلوار و کلیدون ، فیس سرما سی خوتون

 

دو سه گنده ز پره شون و ز تر مازه سی مو

چزچز په به جیر ، دنده کواوا سی خوتون

 

یه پیاله پر دو وا تل موسیره سی مو

کره و توچری و دوری حلوا سی خوتون

 

گفت و لفت دم مال ، میلس گویل به سی مو

میز و او میکروفن و میلس باغا سی خوتون

 

 ...

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:۱٩ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۱٠ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

مقاله آقای کیان کیانپور با عنوان «خود کرده را تدبیر نیست...»

 

     مقاله زیر توسط  همتبار گرامی جناب آقای کیان کیانپور ارسال گردیده است. ضمن سپاس از این همتبار فرهیخته و ارجمند، اصل مطلب ارسالی با افتخار در این وبلاگ درج می گردد.  

  «درود بر شما

از مطالب ارزشمند شما سپاسگزارم.بنده این چند خط را در جواب مقاله آقای رامین طهماسبی نوشتم.در صورت صلاحدید از آن استفاده نمایید.

                                                         باسپاس

                                                       کیان کیانپور

                       خود کرده را تدبیر نیست...

     در اینکه بختیاریها مردمانی ساده و بی سیاست هستند شکی نیست البته این یک نفص نیست چون سادگی و بی سیاستی ریشه در پاکی و صداقت آنها دارد و سیاست یعنی دروغ و حیله. ولی در دنیای امروز باید هوشمند بود و هوشمند رفتار کرد.

شما ازکلاه وچوقا وتفنگ و عکس گفتید بله درست گفتید ولی شور بختانه آنهایی که قدر و ارزش این نمادهای بختیاری را میدانند از آنها دوری میکنند و آنهایی که آشنایی کامل ندارند به آنها متوسل شده اند.

     آنهایی که شناخت کافی ندارند در کجا و از کجا باید آشنا شوند. مر کز فرهنگی کاربلد داریم که نداریم پس در محیط خانه و خانواده باید یاد گرفت حالا چه کسی باید یاد بدهد پدر و مادر! پدر و مادری که خود از فرهنگ خویش دوری می جویند؟! پدر و مادری که  در محیط خانه با فرزندان خود فارسی (فارسی -عربی)صحبت میکنند! پدر ومادری که خود جوکهای بختیاری می گویند و به فرهنگ و رسوم خود را تمسخر می کنند! یا پدر ومادری که پیامک های بختیاری را برای دوستان فارس زبان خود می فرستند تا آنها را شاد کنند؟!

      خودمان به فرهنگ و آداب بختیاری صدمه میزنیم، خودمان به فرزندانمان فارسی (فارسی-عربی) حرف زدن را یاد میدهیم و آنها را از زبان مادری شان دور می سازیم.  به گونه ای  او را تربیت میکنیم که احساس حقارت میکند تا در حضور دوستانش با پدر و مادرش بختیاری صحبت کند. این بیگانگی را پدر و مادر به او داده اند آنهایی که هر دو بختیاری هستند وقتی که باید نقاط ضعفمان را بر طرف کنیم  و در صدد اصلاح  آن برآییم، از آنها جوک و  پیامک میسازیم و برای خنده دیگران آنها نشر می دهیم! به چه قیمتی...!!!؟؟؟ چه انتظاری داریم؟  انتظار رشد و پیشرفت نسل آینده با چنین فرهنگی؟؟؟

 با این اندیشه و رفتار چه انتظاری می توان از مسئولین در حوزه فرهنگ داشت؟ آیا درست است آنان بگویند:

     به فرزندانتان زبان محلی بیاموزید، جوکهای بختیاری را برای دیگران پیامک نکنید و نخندید،( لر- فرنگی صحبت نکنید)، به فرهنگ و آداب خود افتخار کنید. در این آشفته بازار چه انتظاری از صاحبان حوزه فرهنگی داریم درحالی که خودمان  با این  فرهنگ کهن بیگانه ایم!

 اگرسری به تبریز سنندج و مسجد سلیمان بزنیم (مرکز آذریها، کردها و بختیاری ها) و لباس پوشیدن و صحبت کردن آنها را با هم مقایسه کنیم می ببنیم که ما چقدر از اصل خود دور مانده ایم.  چرا...؟ به کجا چنین شتابان؟

      نمی گویم فارسی بد است، فارسی زبان ملی ماست ولی شور بختانه آن را هم عربی صحبت میکنیم.

 باشد که روزگاری باز گردیم به اصل خویش.درد دلی بود در جواب درد دل.»

 

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۳:۱٢ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٩ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

تراژدی عاشقانه عبده محمد للری و خدابس ( لیلی و مجنون بختیاری)

تراژدی و داستان عاشقانه عبده محمد للری و دلباخته و شیفته خدابس، تداعی داستان لیلی و مجنون است. عبده محمد للری و خدابس را لیلی و مجنون بختیاری می دانند. عشاق و دلباختگان بختیاری با یادآوری داستان دلباختگی و سرانجام تلخ و غم انگیز عبده محمد و خدابس، به خواندن سرودهای عاشقانه آنها می پردازند و بیاد آنان اشک داغ عشق و هجران بر گونه هایشان می نشیند و آه سرد جدایی و ناکامی را سر می دهند.

     اشعار سوزناک و عاشقانه که از دل سوخته عبده محمد للری و در غم  هجران و فراق یار از دست رفته اش، از زبان سرایندگان گمنام و واله و شیدای بختیاری سرچشمه گرفته و به نظم ماندگار کشانده شده است، ورد زبان هر بختیاری عاشق و دلسوخته است. هیچ زن و مردی از تبار بختیاری نیست که با تراژدی عاشقانه این دو دلباخته سینه چاک نا آشنا باشد. عشق عبده محمد و خدابس الگو و نمادی از عشق و دلبستگی پاک و بی آلایشی شد که در بختیاری زبانزد خاص و عام گردید و تا به امروز و حتی فردا جاودانه در ادبیات بختیاری و در محاورات عاشقانه مردم بماند و یک ملودی خاص و ویژه بنام ملودی و آهنگ عبده محمد و خدابس را در موسیقی بختیاری به یادگار بگذارد.

  سرایندگان با احساس و خوش ذوق و گمنام بختیاری به زیبایی هر چه تمام تر تراژدی عاشقانه این دو دلباخته را با بیانی شیوا و دلنشین اما سوزنده و غم انگیز به نظم کشیدند. خوانندگان بختیاری نیز با خواندن اشعار عاشقانه دو دلداده با ملودی خاص آن، بغض گره خورده دلسوختگان عاشق را ترکانده  و اشک داغ را بر گونه های دلباختگان جاری می سازد. کمتر کسی از مردان و زنان بختیاری هست که با داستان عاشقانه این دو دلداده بختیاری ناآشنا باشد و با شنیدن اشعار عاشقانه و ملودی عبده محمد للری دل سوخته و خدابس نامراد، یارای مقاومت داشته باشد و از سرازیر شدن اشک و هق هق گریه خود جلوگیری کند!

     عبده محمد از طایفه للری و ساکن منطقه للر بختیاری بود. آن جوانی دلیر و خوش قامت در سوارکاری و تیر اندازی مانند دیگر جوانان و مردان قوم خود مهارت خاص داشت. عبده محمد، خدابس را دوست داشت و همواره در کمرکش کوه و در گذرگاه های کوچ ایل قامت رعنای او را از دور نظاره می کرد و در سایه- روشن نور عشق می نشست و چشمان زیبای سیاه آهو وش او را در آینه چشمه های زلال نظاره می کرد. هرگاه چشم عبده محمد از دیدن خدابس محروم می گشت، پژواک آوای بلال خواندن معبودش را از سینه کوهساران می شنید و آرام می گرفت.

     عبده محمد عاشق و دلباخته، صبر و طاقت خود را از دست داد و سرانجام مردان بزرگ و ریش سفید فامیل را به خواستگاری به ظرف خانه پدر خدابس گسیل داشت. مردم از عشق پاک خدابس و عبده محمد للری آگاه بودند و هر کدام به نحوی دوست داشتند و سعی می کردند تا این دو دلداده را به هم برسانند. عبده محمد آرام وقرار نداشت و برای برگشتن ریش سفیدان و بزرگان که برای «بله استونی[1]» به خانه پدر خدابس رفته بودند،لحظه شماری می کرد. او نتوانست در «مال» بماند و به کوه زد و در«رگ» قله رفیع مشرف بر مال پدر خدابس، چشم براه سفیران عشق نشست.

     لاش بره برای پذیرایی بر دار ملار شد و دود آتش و کباب در هم آمیخته و تنگ را پر کرده بود. دود دل عبده محمد عاشق که در هجران خدابس در شعله های آتش پنهان می سوخت، گرچه به چشم نمی آمد اما کمتر نبود! «تشی بی دی» به دل عبده محمد از عشق یار افتاده بود که سوزان تر از هر آتش هویدا و آشکاری بود که انسان می توانست حس کند.

     نشست خواستگاری به درازا کشید و صبر و تحمل عبده محمد تحلیل رفته و بی قراری او را کلافه کرده بود. پذیرایی از مهمانان و بحث و گقتگو پیرامون بله بستون، جلسه را طولانی نموده و گذشت زمان را برای عبده محمد دوصد چندان کرده بود. صبر خورشید هم به پایان رسید و در پس کوه امید رو به افول می رفت. سایه بر رگ قله کوهی که عبده محمد بر آن چمباتمه زده بود،نشست و گرگ و میش را تداعی کرد.

     در هوای گرگ و میش پسین، عبده محمد کدخدایان بله بستون خود را دید که از مال پدر خدابس بیرون آمدند. اما آنها سوار بر اسب های خود نبودند و آنها را به یدک می کشیدند! آه از نهاد عبده محمد برخاست. او دانست که جواب منفی پدر خدابس، دل و دماغ سوار شدن از مردان به خواستگاری رفته را گرفته است که پیاده اسب های خود را به دنبال می کشند. او طبق رسم فرهنگ قوم خود می دانست که اگر سفیران جواب مثبت دریافت کرده بودند، با قیقاچ و سوار کاری و تیراندازی به مال بر می گشتند. از سوز دل خود پای تفنگ ده تیر موزر ته زرد را به سینه کوه بست و پژواکش قهر و ناخرسندی خود را به گوش پدر خدابس رساند. گلوله بود که شلیک می شد و به تن کوه می نشست و پژواکش در دره و تنگ دور می زدو می چرخید.

    نگاه  مردم مال پدر خدابس متوجه بلندای کوه و عبده محمد شد؛ سفیر فشنگ و صدای تفنگ عبده محمد کوهسار را پر کرده بود.

 خدابس هم با شندیدن شلیک تفنگ یار، زانوی غم را در بغل گرفته و هق هق گریه را سر داده بود؛ سکوت وهم انگیزی مال آنها را فرا گرفته بود. مردان به خواستگاری رفته هم غرش صدای تفنگ عبده محمد را شنیدند و مغموم و نگران ایستادند و دامنه کوهسار را نظاره کردند.

     آری، پدر خدابس به کدخدایان جواب رد داده بود. آنها پس از ورود به مال و رسیدن عبده محمد به او خبر رد تقاضا را اعلام کردند. پدر خدابس او را برای فرد دیگری در نظر گرفته بود که خدابس آن خواستگار را دوست نداشت چرا که دل در گرو عبده محمد داشت و در تب عشق او می سوخت و مخالفت خود را نیز ابراز کرده بود..

     از آن پس پدر، خدابس را تحت نظر قرار داد تا آن دو دلباخته از دیدار هم محروم کند تا بلکه عشق عبده محمد را از دل دخترش دور سازد. پدر حتی خواندن خدابس را هم قدغن کرد تا  آوای دلنشین و تسکین بخشش او، گوشنواز دل عبده محمد نگردد!

و ...

   ... صدای کرنا و دهل عروسی خدابس با خواستگاری که هیچ وقت دوستش نداشت دل کوه را به درد آورد و مردم مال را در یک وصلت اجباری در غم نشاند. هیچ دست دختری، دستمال های رنگین را در آن جشن زور و اجبار به رقص در نیاورد و هیچ چوبی از دست پسری از ایل تن دَرَک را نلرزاند! کرنا و دهل گوش را آزار می داد و فضا را آلوده می کرد. در آن عروسی هیچ کس با ساز نرقصید و هیچ کس تن به بازی نداد و هیچ رویی، به خوشی خود را نشان نداد. همه از عشق خدابس و عبده محمد آگاه بودند، همه دوست داشتند تا خدابس و عبده محمد به هم برسند و بی ساز در وصلت پاک و خدایی آنان برقصند اما افسوس که خشم مخالفت حس عشق را کشت و مهر و دلدادگی را به بند کشید!

      هفت شب و هفت روز توشمال یکسره می نواخت، میشکال به  ساز خود می دمید و دهل زن به دهل خود می کوبید اما دستی به رقص ساز را همراهی نکرد و پایی به ضرب دهل به زمین کوبیده نشد!

      روز ششم عروسی، بهونی در کنار چشمه سار بر پا کردند تا عروس را حمام کنند؛ زنان و دختران مال خدابس را همراهی کردند. نگاه دور بین عبده محمد همواره خدابس را جستجو میکرد و می پایید. همیشه او را از مردم چشم خود نظاره می کرد، فقط شب بود که با سیاهی خود او را از دیدار یار محروم می کرد.

     عبده محمد، خدابس را در میان حلقه دختران ایل دید که به سوی چشمه می رود. او خود را بر فراز تپه مشرف بر چشمه رساند و به آوازی حزن انگیز و حاوی پیامی رسا، خدابس را از قصد خود آگاه نمود. تنها راه چاره را در شعر همراه با آواز دید تا پیام خود را به او برساند پس  به آوازی دلنشین از ته دل خواند:

تو به دیر و مو به دیر، میونمون تش      سی رهدن به ره دیر کَوشاته وُرکَش

...

     خدابس با شنیدن صدای عبده محمد بی قرار می شود و پیام را در می یابد که می بایست برای گریز از اجبار و تن دادن به وصلت و ازدواجی اجباری و گرفتار شدن دربند شوهر ناخواسته، آماده رفتن با دلداده و محبوب خود باشد، پس او نیز در جواب با آوایی سوزناک خواند:

     تو زواله مو زیواله، میونمون رو      یه کلکی راست بکن جا هر دومون بو

...

و عبده محمد خواند:

به خروس اول و دَر گشتنِ مَه     تند و تند  پاتِه وُردار بیو ور دَم ره

...

و خدابس هم  خواند:

اَر به واره تیر به مال، تفنگ به کهسار    ترک اسبت جا خومه به وخت دیدار

...

     عبده محمد و خدابس با اجرای اپرای عاشقانه، بدون این که کسی از نیات آنها آگاه شود، میعادگاه خود را معین کرده بودند.شاید هم همراهان متوجه شدند اما به روی خود نیاوردند تا آن دو دلداده به هم برسند!

      پاسی از نیمه شب نگذشته بود که عبده محمد سوار بر اسب نیله در دره پایین دست مال انتظار خدابس را می کشید. سیاهی قامت خدابس توجه اسب را به خود جلب کرد و شیهه کوتاهش سکوت فضای دلهره عشق و دلبستگی را بر هم زد. دست ها به هم گره خورد و پای خدابس بر روی پنجه پای عبده محمد بر روی رکاب لغزید و بر گرده اسب و پشت عبده محمد جای گرفت. نهیب و مهمیز عبده محمد اسب نیله را از جا کند و در سیاهی شب تیره فرو برد...

     صبحگاهان هنگامی که خروس آخرین آوای خود را در پیشواز نور می خواند، مادر خدابس، طبق عادت خدابس را صدا کرد، جوابی نشنید. باز هم صدا کرد:

      هی خدابس افتو اوید منجا آسمون وره دهدر! تا کی اخوی بخوسی؟ مادر پاسخی از خدابس نگرفت، از جا برخاست و به طرف رختخواب او رفت، ماشته را کناری زد تا خدابس را بیدار کند که بالش خوابیده در زیر ماشته، رختخواب خالی از خدابس را نشان داد. جیغی کشید و گفت: خدابس نیست! خدابس؟... خدابس؟...

      خدابس بر ترک اسب نیله در حال تاخت، سر بر شانه و دست در کمر عبده محمد به خواب رفته بود. عبده محمد که خدابس را همراه خود می دید با شوق و ذوق هم چنان به پیش می تاخت. رفت و رفت تا به جایگاهی امن و در محلی که فامیل و دوستانی مطمئن داشت رسید و ماجرا را باز گو نمود و خدابس را در جمع زنان قرار داد و گفت :

     خدابس را از ازدواج اجباری نجات دادم تا با این کار پدرش را مجبور به موافقت کنم . او نزد شما باشد تا همه بدانند که من خدابس را دوست دارم و عشق پاکم را به همگان ثابت نمایم. تا وقتی که خدابس را پدرش به عقد من در نیاورده باشد او عشق پاک من است هم چونزمانی که در خانه پدر بود و حال در نزد شماست.

...

       پدر خدابس عبده محمد را تعقیب کرده و برای انتقام گیری از او به هر کاری دست زد. خانواده عبده محمد را با آزار و اذیت وادار کرد تا به جا و محل او اعتراف کنند اما آنها از نیت عبده محمد و جایی که او رفته بود خبری نداشتند. تلاش پدر برای یافتن دختر و گرفتن انتقام از عبده محمد سودی نداشت.

    پس از آگاهی برخی دوستان و اقوام عبده محمد از محل اختفاء و تماس با وی، با میانجیگری امان نامه ای از پدر خدابس در بخشیدن عبده محمد و خدابس و به عقد در آوردن آن دو دلداده دریافت کرده و خوشحال به سوی عبده محمد رفتند. عبده محمد نیز از پیشنهاد طرفداران و دوستان خود استقبال کرده و همراه خدابس و آنان به طرف مال پدر خدابس روانه شد.

     با رسیدن عبده محمد، پدر خدابس امان نامه و نعهدات خود را نادیده گرفت و زیر پا گذاشت و او را به قل و زنجیر گرفتار نمود. خدابس هم تحت نظر شدید قرار گرفت و سور و جشن اجباری باری دیگر بر پاشد. پدر خدابس و پدر عروس در انجام عروسی تعجیل کردند و قرار شد فردای همان روز خدابس به خانه سیاه خود روانه گردد. خدابس یک چشمش اشک بود و یک چشمش خون؛ هم برای عشق پاک خود شیون می کرد و هم برای یار در بند پدر خشمگین! عبده محمد هم در زیر بار سنگین زنجیر ظلم عاشق کش ناله می کرد.

     شب قبل از عروسی، خدابس چاره ای اندیشید. تنها راه خلاصی خود از زندان وحشت زندگی ناخواسته ای که پدر برایش رقم زده بود در سفر به دیار نیستی دید تا همدم نفس غیر آشنایی نشود. پس به بهانه ای از مال خارج شد و در سیاهی شب تن به امواج آب خروشان رود خانه سپرد و فریاد عاشقانه اش  که عبده محمد را صدا می کرد با خروش امواج در هم آمیخت و به تندی در شیب تند جریان رود خاموش شد...

     فردای آن روز در سپیددمان مردم مال تا  از مرگ خدابس دلسوخته و عاشق با خبر شدند به سوی رودخانه شتافتند. دهل برای بالا آمدن تن سپید خدابس از دل رودخانه به صدا در آمد. زدند و زدند تا خدابس خود را به آفتاب نشان داد و در کنار رود بی رحم برای استحمام ابدی بر روی ماسه های سرد، آرام گرفت.

     خبر شوم مرگ دلدار به عبده محمد رسید. عاشق دلسوخته  شیون کنان در زیر غل و زنجیر خدابس فریاد می کرد و آنگاه چنین خواند:

چهارشنبه بیست و یـَکـُم خــُــم گُل بُردم- اَر دونستـُم اِمیره خـُـم جاس اِمردم

...    

  هیچ دلی از سوزش و حزن دل عبده محمد خبر نداشت، تنها نظاره گر اشک و آه عبده محمد للری بودند مگر کسانی که خود درد کشیده عشق بودند و دلسوختگی او را حس می کردند و چون او به آتش عشقی گرفتار و سوخته دل شده بوده و بس! چنان که این شعر وصف الحال آنهاست:

آتش بگیر تا بدانی چه می کشم      احساس سوختن به تماشا نمی شود

   

یاد و عشق پاک خدابس و عبده محمد للری، آن عشاق مشهور بختیاری همواره در دل و فکر و زبان هر زن و مرد این قوم مالندگار و ساری و جاری است. یادشان برای عشاق شیدای بختیاری همواره ماندگار  و جاوید باد.

 

 

        

        

 


[1] - بله گرفتن از پدر عروس به منزله پذیرفتن داماد، بله استدن،بله گرفتن.

 

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٥٤ ‎ق.ظ ; دوشنبه ٩ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

درد دلی از یک همتبار با نام مستعار e.k

همتبار بزرگوار و فرهیخته ای با نام مستعار e.k مقاله ای با عنوان «خود کرده را تدبیر نیست» ارسال نمودند که حاوی مطالب ارزنده و روشن گرانه فرهنگی است. درج نوشته وزین این همتبار گرامی ارزش و هنجارهای فرهنگی بختیاری را تبیین می نماید و لازم است تا به نظر و دید همگان برسد همگان از آن بهره بر گیرند اما شوربختانه وی از اعلام مشخصات خود دوری کرده و اصولاً درج چنین مطالب ارزنده و شاید سؤال برانگیز به نام نگارنده نیاز خواهد بود تا در صورت پرسش و یا نقد خود با توجه به داشته ها جوابگو باشند. از همتبار گرامی سرور یا بانو که با نام مستعار ek خود را معرفی نموده اند، درخواست می گردد جهت استفاده دیگر همتباران از نگاشته پرمحتوا و ارزشمندشان اعلام نام بزرگوار خود را بنمایند تا مقاله مزبور در وبلاگ درج و ثبت شود. در صورت تمایل لطفاً از همان شیوه ارسال که استفاده نمودید کمک بگیرید. همتبار ورجاوند و گرامی ما را از اندیشه ارزنده خود بی بهره نفرمایید.سرزنده و شادمان بمانید.

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٥:۳٢ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۸ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

چنه چنه 1

 

چنچنه های(چنه چنه) زیر را همتبار عزیز و گرامی جنای آقای رامین طهماسبی راکی ارسال نموده اند. آگاهانه از درج پاسخ ها خودداری گردیده است تا نظر شما عزیزان را جویا شویم. ضمن سپاس از ایشان، امیدوارم که دیگر همتباران ارجمند نیز در این راه یاری رسان ما باشند. همواره سرزنده و شادمان بمانید.   

1 - چنه چنه؟

خُوس یَه چنگه      صداس پر یه تنگه

 khos ya change sedas pore ya tange

----------------------------------------------------   

2 – الف- چنه چنه؟

 آشیشه و ماشیشه       دو چی منه یه شیشه

A shishe vo Ma shishe             

  do chi mene ye shisheh

 ب - چنه چنه؟  

 هر چه که بگوی ایرزه  جُوه کُر پادرشاه بی درزه؟

har che ke begoy eyarze

jove kore padershah bi darze

----------------------------------------------------   

3 - چنه چنه؟

نه دستی داره نه پا                      او اخوره چی ورزا

na dasti dare na pa            aw ekhore chi vorza

--------------------------------------------------- 

4 - چنه چنه؟

زردِ زردِ زعفرونه                هونس پشت کُه کافرونه

zarde zarde zaferoone         

  hoones poshte kohe kafaroone

---------------------------------------   

5 - چنه چنه؟

عجایو صنعتی دیدُم به ای تُل     که اَو وُر زیر تش هی ازنه قُل

Ajayew sonati didom be ei tol    

    ke aw vor zire tash hey ezane ghol

 

ارادتمند: رامین طهماسبی راکی  شنبه 07/08/1390

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:۱٤ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۸ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

آقای رامین طهماسبی راکی و دل نگرانی های ایشان از اوضاع فرهنگی بختیاری

ضمن سپاس از جناب آقای رامین طهماسبی راکی اصل مطلب ارسالی ایشان بدون دخل و تصرف در زیر درج می گردد.
 
«من از بیگانگان هرگز ننالم              که با من هرچه کرد آن آشنا کرد
 
 همتبار گرامی جناب آقای عبداللهی عزیز
     درود بر شما، با اجازه تون بنده عرایضمو  بی تکلف و شکسته ( محاوره ) می نویسم .
     آقای عبداللهی عزیز از لطفتون ممنون بنده در محضرتون درس پس میدم . همکاری با شما باعث افتخار بنده ست. امیدوارم این اطلاعات ناقص و دست و پا شکسته ی بنده با راهنمایی و ارشاد  جناب عالی به درد بخوره.
     جناب عالی به صورت مبسوط و مفصل تو مقاله ی وزین و پر محتوای " نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری " یه سری مشکلات فرهنگی  بختیاری رو مطرح کردین و خیلی از گفتنی ها رو گفتین از این بابت بنده ممنونتونم، به نظر حقیر فرهنگ ما اونقدری که از برخی همتباران عزیز ( آگاهانه یا ناآگاهانه )  ضربه خورده، از نفرین، جادو، طلسم، دیو، کم لطفی سیاستمداران به بختیاری، انگشت شمار بودن افراد باسواد در گذشته ، غرض ورزی و دشمنی های بیگانگان  و ... ضربه نخورده. به عنوان دوستدار کوچک فرهنگ بختیاری و به خاطر آشفتگی اوضاع و احوال فرهنگ بختیاری  براتون درد دل می نویسم.
     بعضیا فکر می کنن هرکی کلاه نمدیشو کج گذاشت یا چوقا و شلوار دبیت پوشید و چند تا عکس با تفنگ تک تیر، دولول یا پنج تیر گرفت و سبیلی کلفت کرد، آخر فرهنگ بختیاریه. قصد جسارت یا اهانت ندارم ولی «هرچیزی به جای خویش نیکوست». آیا وقت اون نرسیده که به جای برگزاری همایش و گردهمایی های بی نتیجه و به جای بی موقع پوشیدن چوقا و شلوار دبیت و گیوه و گذاشتن کلاه نمدی و نگاه نداشتن حرمت این لباس و ایجاد زمینه تحقیر در بین هم وطنان، دلسوختگان کارآزموده بختیاری با برگزاری نشست های علمی - تخصصی به بررسی و ارائه راهکارهایی در خصوص هویت گریزی نسل میان سال و جوان از اصالت خود و آفت هایی که گریبان گیر فرهنگ بختیاری شده، بپردازن و با بهره گیری از استادان زبان شناس، جامعه شناس، تاریخ و سایر علوم مرتبط یه کاری بکنن؟ مگه ما چیمون از اقوام دیگه کمتره؟ ترکا، کردا، عربا و بقیه اقوام ایرانی رو نگاه کنین ببینین چه کارها که نکردن! ما که ادعای تمدن و فرهنگ چند هزار ساله داریم چرا خودمونو  قبول نداریم؟
     همتبار گرامی متأسفانه حوزه فرهنگ بختیاری هیچ صاحب خدایی نداره، هرکس از راه رسیده با هر تحصیلات، تجربه و شغل اومده و متولی کارهای فرهنگی شده و برا خودش دم و دستگاهی راه انداخته و دم از دلسوختگی فرهنگ می زنه. جالب اینکه بیشترشون حتی تعریف فرهنگ رو نمی دونن. بیچاره فرهنگ که چقدر خوار شده، آخه عزیزم " تو را با نبرد دلیران چه کار" ؟ حالا تو هر پست و مقامی و کاری داشتی به جای خودش محترم ، ولی" هر کسی رو بهر کاری ساختند ". اجازه بدین تو زمینه فرهنگی، متخصصین و صاحب نظران این رشته تصمیم گیری و کار بکنن.
     با یه گشت و گذار کوتاه تو بازار کتاب، نوار و سی دی، نشریات (به استثناء موارد معدود)، شرکت تو مجالس شادی و عزای بختیاری و... عمق فاجعه  رو می شه حس کرد. نمی دونم ما به انتظار کی نشستیم؟ کی باید به داد فرهنگ بیچاره و مادر مردۀ بختیاری برسه. مگه مرحوم پژمان نگفت:
 گر ایران زمین بختیاری نداشت                گمانم که از بخت یاری نداشت
حالا ما چی شدیم، به کجا داریم می ریم ، چی به سر ما اومده! کو بختیاری، دیگه بختی نمونده که یاری  بشه.
غروبای جمعه معمولا ً برام دلگیر و خسته کننده است، دلِ تنگ من هر چی خواست گفت و قلم شکسته و ناقصم نوشت. اگه غلط و اشتباهی داشت، ببخشید قصد جسارت نداشتم. شرمنده از تصدیع اوقات.
      ارادتمند: رامین  طهماسبی راکی  ــ   جمعه  06/08/1390 خورشیدی»
نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:۱۱ ‎ق.ظ ; شنبه ٧ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

چند ضرب المثل بختیاری( بدون شرح )

چوقا بهده بارون

هر چه که اخوم بکنمس به وربند هی ابوه به رفیده

سی صحاو لیش کن

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٤٦ ‎ق.ظ ; جمعه ٦ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

بی ماه زنون شیر زنگل بختیاری

 

 بی[1] ماه زنون[2] خُس و لالی[3] و پرگل[4] تمدار[5] لت بهونه سر بُرگه کِل مال تنیده بیدن. ماه زنون گپ زنگل مال بید و ز همه چی هم سر ادرورد. هو زهنه همه چی دونی بید. ز بفتنی، دُهدنی، پُهدنی، سرفه کشی و ... منه زنگل طافه سردیار بید. ز هر انگستس هنر اریسست؛ دست اَوِس[6] سر زون همه وسته بید و همه زه خوراکی و شیر و دووا پاکیزه و خوش تُم[7] بی مازنو اگدن.

 بی مازنون شیر زهنه ای بید که ز پیا و زهنه احترامسه داشتن و اخواستنس. هو درگل و زنگل مال و طایفه نه وادار اکرد که بفتن و پهدن و دهدن و کارا هونه داری یاد بگرن. بی ماه زنون زنگل دست اسبید[8] و نه کارو[9] ماله هونه داری و سرفه کشی و مهمون داری یاد اداد و زسون زهنه راست اکرد. هیچ زهنه ای نترست زه ورس به گروسه و تیس نیاهه سی یاد گرهدن! ایر هم زهنه ای ز مال به خس جرأت اداد که سر تمدار و یا سی یاد گرهدن کارا دیه نیا، سر و کارس وا بی ماه زنون بید. کاری بس اکرد که روز روشن سیس شو تاریک ابید و نتارس[10] ایورد پیش تیس! بسون اگد: لیش، نه کارو، دست ری نششته[11]، چُرو[12]، دست اسبید و ...

    زنگل حسید و نه کارو هم که نی خواستن تی بی ماه زنون برون ز دل نخواست و ز ترس نُک و نیشاس ارهدن تیس تا زس یاد بگرن؛ اسو تا یه کم که یاد اگرهدن و تیگ[13] به تیگس انشستن و ری خش و وازسه ادیدن، دیه خسون وا سر ارهدن به خذمتس سی کار یاد گرهدن.    

هیشکی ز زنگل مال ز حرفس بدر نی رهد، همه به حرفس بیدن. منه سروو و گاگریو خوندن هم منجا دار میلس بید و او بید که بیتانه جفت و جور اکرد و زنگل هم واس اخوندن.

  دم پسین منه افتو درون بید و زنگل سرسون گرم بید به بفتن لت بهون؛ بی ماه زنون دندال[14] اکرد و کل تی[15] هی به دست زنگل انیشت[16] ویرکارسون بید که لته قشنگ به بفن. خس کلکیت[17] تمدار ازید تا بنیهرن به دستس و خوو یاد بگرن. دالو اورشم[18]هم پره[19] به دست هیم جور که هی «می»[20] اگرنید[21] ترکست[22] تیسون[23].

    جرینگ و جرینگ کلکیت زیدن و دندال بی ماه زنون و آهای گل خوندن لالی و پرگل اخرد به تل کوه[24] و اورگشت؛ و یه هو کیک و چر[25] ز مال ورستاد[26]! بی ماه زنون ورهلاسست[27] ز جا وریاست[28]. تا وریستاد پاس گیر کرد به پیز[29] تمدار لت و سراسر وست به گِل. درز تیگس[30] خرد به برد زیر پیز و هین پلفست[31]...

ادامه دارد...



[1] - بی بی(بی وی)

[2] - ماه زنان

[3] - لاله

[4] - برگ گل

[5] - دار و دستگاه بافتنی. با معنی نقشه و راهکار نیز کاربرد دارد.

[6] - دست آب، بهداشت و چاکیزگی در تولیدات فراورده های لبنی و پخت و پز. هنر آشپزی و پزیرایی زن.

[7] - مزه

[8] - دست سفید، بی هنر.

[9] - تنبل.

[10] - اجداد و نیاکان.

[11] - نامرتب و شلخته.

[12] - کثیف، تنبل.

[13] - پیشانی.

[14] - زمزمه، خواندن سرود با ناله.

[15] - گوشه چشم.

[16] - نگاه می کرد.

[17] - دفتین.

[18] - ابریشم.

[19] - دوک، وسیله نخ ریسی دستی زنان بختیاری.

[20] - مو، منظور موی بز است.

[21] - می ریسید.

[22] - آهسته راه رفتن، خرامیدن.

[23] - پش شان، نزد شان.

[24] - سینه کوه، صخره کوه.

[25] - جیغ و داد.

[26] - برخاست.

[27] - ورلاسستن، ترس برداشتن، زهره ترک شدن.

[28] - از جا برخاستن، از جا کندن.

[29] - چوب لای دار و تمدار بافتنی که پود را بالاتر از زمین نگه می دارد و بالا و پایین رفتن و جابجا شدن رشته ها را راحت می کند.

[30] - خط وسط پیشانی، میان پیشانی.

[31] - فوران کردن.

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:۳٩ ‎ق.ظ ; جمعه ٦ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

درخواست همکاری فرهنگی از همتباران گرامی بختیاری

     از همتباران ارجمند و گرامی بختیاری درخواست می گردد، در صورت تمایل به همکاری در حوزه فرهنگ بختیاری مطالب خود را به آدرس ایمیل بنده ارسال تا با نام  شخص ارسال کننده در وبلاگ درج و مورد استفاده همگان قرار گیرد. درخواست می شود از ارسال متل، مثل و چیستان هایی با مضامین ناپسند و غیر اخلاقی خودداری نمایند.

     در حوزه فرهنگی همه اقوام مواردی از مطالب سست عامیانه و جود دارد که فرهنگ بختیاری نیز از این امر مستثناء نیست. درج این گونه موارد  و  در در دسترس قرار دادن آن به عموم  روا و  جایز نیست بنابراین در صورت ارسال چنین مطالبی از درج آنها جداً خوداری و پرهیز خواهد شد.

     تا به حال دوستان همتبار زیادی به طور غیر مستقیم بنده را در ثبت و درج مطالب فرهنگ بختیاری یاری داده اند که از همه کمال سپاس و تشکر را دارم. جناب آقای رامین طهماسبی راکی یکی از این همتباران دوستدار فرهنگ بختیاری است که کمک شایانی تا به حال در نقد و بررسی و ارسال مطالب داشته اند. اینک آمادگی خود را جهت ارسال مطالب اعلام فرموده اند که به گرمی دست پر مهرشان را می فشارم و ضمن سپاس  بیکران از این همتبار ارجمند با افتخار به این همکاری را مشتاقانه اعلام می دارم.

     امیدوارم دیگر همتباران داشته ها و آموخته های فرهنگی خود را با بنده و دیگر همتباران تقسیم و در دید همگان قرار دهند.

     سربلندی و پیروزی همگان را خواستارم. پاینده باشید.

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:۳۸ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ٤ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:۳٧ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ٤ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

منجا (میان)

منجا در گویش بختیاری به معنای میان و بین و وسط است. منجا کوتاه شده و مخفف میان جا در زبان فارسی است. در فرهنگ عامیانه بختیاری، منجا (میان)  نشستن به مثابه تفرقه و جدایی انداختن یا آشتی و به هم رساندن بین  دو نفرتلقی می شود. 

دراشعار فولکلوریک و محاورات بختیاری از منجا نشینی و دور سازی و جدایی افکنی بین عشاق و دوستان بسیار نام برده شده است. گاهی افراد خیر اندیش برای به هم نزدیک کردن دو یا چند نفر میان آنها به داوری می نشینند و آنها را آشتی می دهند که به این عمل میانجیگری می گویند. کلمه مرکب میان + جی یعنی میان افراد سازش به عمل آوردن است. میان فارسی است و به مرور زمان تغییر نکرده است اما جی، گی بوده است که با تسلط اعراب و نفوذ زبان عربی در ایران، معرب شده و گی به جی مبدل شده است. بختیاری ها هنوز منجی(menji) را به عنوان افراد خیراندیش واسط بکار می برند.

منجا نشینی دو صورت معنایی خود را داراست؛ هم مثبت و هم منفی. منجا نشستن نیک که موجب آشتی می گردد وافرادی را به هم می رساند و  منجا نشینی جدایی افکن که منجا نشین اشخاص را با بدگویی از هم دور می سازد.

سعدی می فرماید:

میان دو کس جنگ چون آتش است - سخن چین بدبخت هیزم کش است

و در سروده های بختیاری هم آمده است که:

 شو دراز و مه بلند دلم نی گره جا - هر کی منجامون نشست دلس چی دلم با 

بیاییم منجا نشین باشیم برای وصل کردن نه برای فصل کردن. به هم برسانیم و از جدایی افکنی دوری کنیم. 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٥۸ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

چند مثل بختیاری (بدون شرح)

سی گا مَکال، چه یَه من، چه صد من!

 

وختی خدا ز بز اورگرته که نونا شونه اخوره!

 

وختی میشون نه نید، بزگل اگون عبدالکریم...

 

 

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱۱:٥٢ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم