پبده و پبدنی و نگاهی تازه به فرهنگ بختیاری

چنه چنه؟

چنه چنه؟ چنچنکه     داری قلم فرتنکه؟

جواب ...

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٠۳ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

ضرب المثل بختیاری

 

     چاربونِ نال اِکردن، پَشخه هم لِنگسه بلند کرد.(چارپایان(اسب و مادیان و استر) را نعل می کردند، پشه هم پایش را بلند کرد، یعنی مرا هم مانند اسبان نعل بزنید! این ضرب المثل به کسانی اطلاق می شود که در مقام فرودست و دون جامعه قرار دارند اما می خواهند خود را به بزرگان و فرادستان نسبت داده و خود را آن چه نیست می خواهد نشان دهد.

    

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱:٠۱ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

مثل، متل و چیستان های بختیاری

     بنا به درخواست برخی همتباران مشتاق و دوستدار فرهنگ بختیاری، سعی خواهد شد تا با کمک و یاری گرامی یاران به درج مَثَل، مَتَل و چیستان های بختیاری اقدام تا مورد استفاده خوانندگان ارجمند قرار گیرد. از همتباران بزرگوار درخواست می گردد در این باره یاری رسانی فرمایند.

مثل

     در گویش بختیاری معادل مشخصی برای کلمه مَثَل وجود ندارد اما مردم این قوم کهن همواره در هنگام اشاره و ذکر مثل، عبارت « نیایل گدن»( نقل قول گذشتگان) را بکار می برند. نیایل از دو جزء «نیا» و «یل» تشکیل شده است. نیا به معنی پدر بزرگ و جد و یل یکی از علائم جمع در بختیاری است؛ بنابراین نیایل یعنی پدر بزرگ ها و اجداد و گذشتگان. مردم بختیاری سخن نغز و ارزشمند سران و بزرگان هوشمند و آگاه خود را در قالب مثل و به صورت نثر و نظم و یا نثر آمیخته به نظم برای زیبایی گفتار و یا پند و اندرز بکار می برند. در واقع مثل در بختیاری سخن و گفتار زیبا و منظم و نغز و آموزنده گذشتگان است که مردم آن را در مواقع لزوم و برای زیبایی گفتار استعمال می نمایند و می توان آن را سخن گذشتگان یا گفت بزرگان ( گدن نیایل) نامید. بیشتر مثل ها با تکریم و بزرگداشت نیاکان بیان می شوند. مثلاً در آغاز سخن می گفتند: خدا بیامرزه سون، هم همو که نیایل گدنیا ( بنابر گفته گذشتگان):

مانند:

    هر کی که یه گپی نداره وا پا یه برد گپی بنشینه. ( هر کس که بزرگی( راهنما و مدیر) ندارد باید کنار سنگ بزرگی بنشیند). این مثل در لزوم داشتن بزرگان  و مدیران توانا و مدبری است تا در سایه بزرگی و راهنمایی و ارشاد آنان به سر منزل مقصود نائل شد.

متل

    متل به داستان های کوتاه گفته می شود که در آن به اندرز و سفارش پرداخته می گردد. متل داستان خوشایند و دلنشینی است که برخی از آن نشأت گرفته از خرافات می باشد که یا به دلیل ترس و واهمه از غول های افسانه ای و یا اوهام در نظر مردم جان گرفته و یا به وسیله بعضی راویان برای به گمراهی کشاندن مردم ساخته و پرداخته شده است. متل ها هم به صورت شعر و هم به نثر زیبا و دلنشین است تا در شنوندگان آن اثر خود را بجا بگذارد.

     از متل های بختیاری می توان به متل برد و گردو، الا زنگی، رووا و دالو و ... اشاره کرد.

چیستان

     مردم بختیاری به چیستان « چنه چنه» می گویند. چنه در بختیاری یعنی چیست؟ یا این چیست؟ در محاوره عامیانه بختیاری به چنه چنه،«چنچنه» هم گفته می شود.

     چیستان (چسیت آن؟) از دو جزء (چیست+آن) ساخته شده است. کلمه مرکب چیستان پرسش و سؤالی است و از طرف مقابل سؤال می کند که این مطلبی که می پرسم جوابش چیست؟ مردم چیستان را هم برای سرگرمی و هم برای بالا بردن دانش و آگاهی حاضرین در جلسه و به خصوص خردسالان بکار گرفته می شد. در زمانی که نه رادیو بود و نه تلویزیون و نه هیچ سرگرمی دیگری که امروزه در دسترس همگان است، مردم چیستان را در شب نشینی ها و جلسات فامیلی بکار می بردند. پیستان باعث می شد که مردم به فکر کردن و اندیشیدن بپردازند و مغز از حالت رکود خارج شود و نرمش و ورزش آن فراموش نگردد. چیستان نیز به صورت نثر و نظم و یا آمختگی هر دو ساخته و بیان می گردید. شعر گونه بودن مثل و متل و چیستان اثر نافذ و جالب خود را داشته و دارد.

نمونه ای از چیستان های بختیاری:

« چنه چنه، چنچنکه    داری قلم فرتنکه»

جواب را شما بفرمایید...

 

 

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٢:٥٢ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱ آبان ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

نفیسه مسعودی بختیاری، ملی پوش جودوی ایران به مدال های طلا و نقره دست یافت

       «پیروزی ارزشمند و افتخارآمیز دختر قهرمان بختیاری مبارک باد»   

 

 سرکار خانم نفیسه مسعودی در مسابقات کشوری، به مدال ارزشمند طلا و نقره دست یافت. وی در رشته ورزشی «جو جیت سو» در بخش «کاتا» مقام اول و در بخش کمیته مقام دوم در وزن (70-) را احراز نمود و به بازی های آسیایی که در کیش برگزار خواهد شد، راه پیدا کرد.  

 

      پیروزی ارزشمند و افتخارآمیز دختر قهرمان بختیاری را به این ورزشکار سرافراز و خانواده محترم و جامعه ورزشی به خصوص ورزش بانوان ایران تبریک و تهنیت می گویم و موفقیت هر چه بیشتر این دختر طلایی را از درگاه ایزد توانا خواهانم.

 

    

 

 

 

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۱٠:٠٧ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ٢٦ مهر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

برای فرزندان خود، نام بختیاری را بر گزینیم

 

 بسی نیکو وبجا خواهد بود اگر از نام های اصیل بختیاری که اصالت و ریشه ی فارسی و ایرانی دارند برای فرزندان خود بر گزینیم. برخی نام های کهن به علت عدم نامگذاری از یاد رفته و یا بدست فراموشی سپرده شده اند. جای بسی خوشحالی است که امروزه همتباران ارجمند از نام های بختیاری و فارسی کهن بر فرزندان خود بهره می برند. امید که نسل های آینده ی خود را با نام های بختیاری و ایرانی بشناسیم و در حفظ اصالت خود گامی اثر گذار برداشته باشیم. از همتبارن گرامی درخواست می شود دیگر نام های بختیاری که در این لیست ذکر نشده اند را ارسال تا همگان با آنها آشنا و از آن بهره ببرند. با سپاس

نام های مردانه: بختیار، ستین، یادگار، ساتیار، کهزاد(کوهزاد)، بهزاد، آزاد،  شیرزاد، سالار،  کُهمیر(میر کوه، سردار کوه،شکارچی)، کهیار(کوهیار)، خدایار، خداداد، قهرمان، شهباز، دهقان، نامدار، سردار، بارونی(باران)، ماندنی(مندنی)، خونکار، جهانگیر، جهانبخش، امید، دلاور، نوروز، امیدوار، تناور، رشید، و اسامی شاهنامه ای از قبیل رستم، سهراب، اسفندیار، شهران( شهرون)، داراب، بهمن  و...

نام های زنانه: تیا، تیام، تیامی، سوتیا، سوتیام، مرزنگ(مژه، مژگان)، ممیرا، گلی، نازگل، پرگل، گلپَر، سروگل، ماه گل، شیرین، مهتاب(مه تو)، شیرین گل، سمن گل، پری گل، گل پری، پری ناز، حوری، گلنار، گل بهار، گُل گُل، ماهی، ماهی جان، گلی، گلی جان، لاله (لالی)، شهرزاد، شهزاده، پری، پریزاد، پروانه ماه ایل،نبات(نواتی) و نام های شاهنامه ای و ایرانی مانند گرد آفرید، تهمینه، منیژه، سودابه، فرنگیس و ..

                                       

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ۳:٤٢ ‎ب.ظ ; جمعه ٢٢ مهر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم

مال کنون به سبک امروز

 

فقر زمین، علوفه گران و عدم توانائی در نگهداری چهارپایان باعث گردیده تا مردم عشایری کوچ خود را نیز ماشینی کنند و بار و بنه را با ماشین به گرمسیر یا سردسیر انتقال دهند. آن دسته هم که هنوز سختی نگهداری اسب و قاطر و الاغ را تحمل می کنند اثاثیه خود را بر پشت این حیوانات جابجا می نمایند و گهگاه هم بیاد گذشته زینی بر اسبی می نهند و از طریق جاده آسفالته طی طریق می نمایند. سم اسب ها هم با آسفالت آشنا شده و سر به زیر بر روی خط کشی جاده ماشین رو به پیش می روند. اسب هم خط سفید را در جاده می شناسد!

نویسنده : حسین عبدالهی پبدنی : ٦:٢۸ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۳ مهر ۱۳٩٠
Comments نظرات () لینک دائم